Geen koekhappen, maar wel wuiven als vanouds

De eerste echte ‘Koningsdag nieuwe stijl’ was divers, maar miste samenhang. Op het bezoek van Willem-Alexander aan Dordrecht bleef het volk op afstand en waren de veiligheidsmaatregelen streng.

ANP / Olaf Kraak

Het ene moment tekent koning Willem- Alexander in een museum plechtig een verklaring waarin hij zijn band bevestigt met een land van onafhankelijke, vrije burgers. Het andere moment beweegt de vorst zich op het stadsplein losjes op de muziektonen van een rapband. Op weer een ander moment ziet hij vanaf een tribune een keur aan baggerschepen, pleziervaartuigen en provinciale waterbussen voorbij trekken. Of luistert hij in een kerk naar jazzy tonen van een moderne uitvoering van een werk van Johann Sebastian Bach.

Koningsdag 2015 in Dordrecht bood een potpourri van sterk wisselende schouwspelen en sferen. Voor elk wat wils, maar ook een grabbelton van uiteenlopende stijlen en emoties. In de mix van continuïteit en vernieuwing die Willem-Alexander nastreefde, zoekt Koningsdag nieuwe stijl nog naar een krachtige, samenhangende vorm.

De sterk wisselende reacties van toeschouwers en televisiekijkers in de sociale media waren ernaar. Waar de een de Grande Parade van schepen met het naderend koningspaar vergeleek met de Sinterklaasintocht (maar dan saaier), toonde de ander zich onder de indruk van het schouwspel van Hollands Glorie.

In het tijdperk-Beatrix kon de televisiekijker vooraf nog benieuwd zijn welke vernedering de prinsen zich nu weer moesten laten welgevallen bij het toiletwerpen of koekhappen. Nu was de grote vraag in hoeverre Koningsdag nieuwe stijl echt nieuw zou zijn. Zelf liet de vorst, die gisteren met enige regelmaat gespannen oogde, geen gelegenheid onbenut om de continuïteit van het volksfeest te beklemtonen. Dat liet onverlet dat er toch duidelijk enkele nieuwe accenten werden gezet.

Interactie met het volk

Het volk bleef nadrukkelijk op afstand, bijvoorbeeld tijdens de twee besloten plechtige bijeenkomsten in de Grote Kerk en Hof van Dordrecht. De laatste bood een mooi geënsceneerde, nagespeelde eerste Vrije Statenvergadering uit 1572. Het grote publiek kon alleen buiten op televisieschermen meekijken.

Om de interactie tussen vorst en volk – ondanks de grotere afstand – toch gaande te houden bewees vooral prins Maurits deze keer goede diensten. Druk zoenend met omstanders, en als gewillige fotopartner voor dames achter het hek, bewoog de zoon van prinses Margriet zich soepel langs en soms in de mensenmassa’s. Die stonden vanaf ongeveer elf uur op veel plekken in twee rijen dik langs de hekken. Volgens de politie waren er ongeveer 30.000 mensen in Dordrecht.

In zijn slottoespraakje zocht de koning zelf ook de interactie. Op een vol Statenplein bedankte hij iedereen en eindigde met: „Ik ga een zin beginnen, en die mogen jullie afmaken. Hoe dichter bij Dordt...” De toeschouwers hielpen de koning met een luid: „Hoe mooier het wordt!”

Demonstrerende republikeinen

Minder opvallend, maar toch ook opmerkelijk was de ontspannener omgang vandaag met demonstrerende republikeinen. Waren er op 30 april 2013, de dag van de Inhuldiging van Willem-Alexander in Amsterdam, nog enkele arrestaties geweest, die bleven nu uit. Anjo Clement, voorzitter van het Nieuw Republikeins Genootschap, sprak vanmiddag na afloop van „een prima dag, zonder wanklanken”. De verwarde man die vanochtend bij het politiebureau in Dordrecht werd overmeesterd en beweerde de koning te zijn, had niets met de republikeinse zaak van doen.

Met ongeveer dertig man hadden de republikeinen zich met protestborden (‘Ik Willem Niet’, ‘Down with the Crown’) verspreid langs de route opgesteld. Telkens met één demonstrant tegelijk, zodat het samenscholingsverbod niet overtreden werd. Bij het monument voor Johan de Witt op de Visbrug werden bloemen gelegd. Een jonge jongen hield een briefje voor zijn borst waarop stond dat De Witt vermoord werd door stadhouder Willem III, een voorvader van koning Willem-Alexander. ‘Op die dag stierf de republiek’, aldus de tekst.

Veiligheidsmaatregelen

Naast alle verschillen mochten de continuïteiten in het Oranjefeest er vandaag ook wezen. De belangrijkste waren de omvangrijke veiligheidsmaatregelen. Zeker sinds het drama van 30 april 2009 in Apeldoorn, zijn die flink aangescherpt. Rijen politiemensen hielden toeschouwers op afstand. Barrières werden opgeworpen. Politiewagens reden soms langzaam langs het publiek om delen ervan te filmen.

Ook nu werd er door bezoekers weer gespeculeerd op een aanslag. Om half één – het koninklijk paar was daar drie kwartier te laat – begon bijvoorbeeld op de Visbrug bij de Groenmarkt de onrust toe te slaan. Op de tweede verdieping boven een Grieks restaurant hingen twee mannen in zwarte kleren uit het raam. De politie keek naar hen, en het speculeren begon. „Als je iemand wilt doodschieten”, zei een man met een kaalgeschoren hoofd, „dan moet je daar gaan staan, het is de beste plek.”

Ondanks deze momenten van spanning bleef over het algemeen de sfeer gemoedelijk. Een misschien net zo belangrijke continuïteit bleek de immer sterke aantrekkingskracht van Máxima. Voor wie niet beter wist - zeker voor toegestroomde buitenlanders - was het net alsof vandaag de verjaardag van de breed lachende en druk zwaaiende koningin werd gevierd. Veel toeschouwers gaven aan vooral voor Máxima te zijn gekomen. Toen de elektrische bus met het koningspaar voorbijkwam, zwaaiden de meesten enthousiast naar de koningin. Om vervolgens over de stad uit te zwermen. Voor de lokale McDonald’s vormden zich rijen van tientallen meters lang.

Met medewerking van Jannetje Koelewijn in Dordrecht.