De koning wil weer een waardig feestje

Koningsdag dreigde te veranderen in een nationaal bacchanaal. Willem-Alexander viert zijn verjaardag nu anders.

Honderden dranghekken die de massa’s op afstand moeten houden. Twee besloten bijeenkomsten, die alleen toegankelijk zijn voor genodigden. En een strak georganiseerd officieel programma dat hooguit tweeënhalf uur duurt, waarna het echte volksfeest kan losbarsten.

Met deze nieuwe elementen van Koningsdag 2015 breekt de nu 48-jarige Willem-Alexander vandaag resoluut met het verleden van de informelere, soms wat rommelige Koninginnedagen van zijn moeder. Nog nooit was de regie van het jaarlijks Oranjefeest zo strak als dit jaar. Door het volk op afstand te houden, en tijd in te ruimen voor besloten bijeenkomsten in de historische Grote Kerk en het Hof van Dordrecht, wil de huidige vorst Koningsdag meer waardigheid geven. En daarmee een nieuw moment markeren in zijn nog jonge koningschap.

Alstublieft geen Koninginnedag meer, was de boodschap waarmee gezanten van de vorst naar Dordrecht werden gestuurd om het programma samen met burgemeester Arno Brok voor te bereiden. Adjudant Juan Irausquin en hofdame Pien van Karnebeek-Thijssen waren degenen die vanuit het hof de invulling van de activiteiten door de gemeente Dordrecht en vrijwilligers begeleidden.

Veiligheid en het reguleren van grote mensenmassa’s waren daarbij kernbegrippen. Al blijft er, voor het evenwicht, met name aan het eind van het programma ruimte voor zang, dans en andere uitingen van spontaniteit.

Wat de nieuwe koers in de praktijk betekent, werd afgelopen zaterdag al duidelijk in Zwolle. Daar speelde zich een generale repetitie af voor Koningsdag 2015. Honderden vrijwilligers van Oranje Fonds, NOC*NSF, sportverenigingen en andere maatschappelijke organisaties waren in Park de Wezenlanden samengestroomd. Daarmee vierden ze de vrijheid van vereniging in het kader van 200 jaar Koninkrijk.

De uitdrukkelijke wens van de organisatie om het bezoekend koningspaar spontaan met publiek en vrijwilligers te laten mengen, werd door het hof niet gehonoreerd. Dranghekken hielden het toegestroomde publiek op afstand.

Op de regionale zender RTV Oost werd flink gemopperd over de „vele hekken en strenge regels”. De presentatoren betuigden medeleven met een meisje dat wat mistroostig achter een hek hing met een poster, waarop ze de wens uitte graag met Máxima op de foto te gaan.

De klachten over de strenge regie verstomden echter zodra de koningin na binnenkomst in het park op het publiek afstapte om bloemen in ontvangst te nemen. Ook gingen koning en koningin, die nog altijd hoog scoren in de populariteitspolls, breed lachend op de foto met vooraf geselecteerde vrijwilligers.

De koning zoekt een nieuw evenwicht tussen betrokkenheid bij en afstand tot het volk, zegt hoogleraar en etnoloog Peter Jan Margry. „Waar Beatrix en haar familie op 30 april de samenleving opzochten en de interactie daarmee als het ware ondergingen, bijvoorbeeld tijdens de oud-Hollandse spelletjes, zet Willem-Alexander een stap terug. Hij creëert meer afstand.”

Dat levert een risico op – houdt de vorst genoeg van zijn volk? – maar het schept ook kansen, zegt Margry. „Met de afstand en zijn aandacht voor de staatkundige en religieuze geschiedenis van Nederland probeert Willem-Alexander Koningsdag meer diepte en waardigheid geven.” Want, zegt Margry: „Koningsdag dreigde in de ogen van velen te veel te veranderen in een nationaal bacchanaal van feest, rommel en drank.”

Een ander vernieuwend element vandaag is de aandacht voor de regionale economie. Het sluit aan bij een ander centraal element in het koningschap: de handel. Het pièce de résistance van Koningsdag 2015 is een vlootschouw aan het begin van het programma. Tientallen schepen, pontons, waterbussen en andere vaartuigen van regionale scheepvaartbedrijven uit de Drechtsteden doen er aan mee. „Daarmee laten we zien dat in dit deel van Nederland een flink deel van onze nationale boterham wordt verdiend”, aldus een voorlichter.

Directeuren van bedrijven die meedoen, alsmede een groep scherp geselecteerde burgers, zullen op de tribune plaatsnemen. Zij zullen rond elf uur de gehoopte majesteitelijke intocht van de vloot kunnen aanschouwen.