Als de Afrikaan wist hoe Europa écht is, bleef hij thuis

Voor Afrikanen zijn alle Europeanen rijk en welgesteld. Toon de discriminatie en armoede, adviseert Arne Doornebal.

Je kan Afrikanen in twee groepen verdelen. Zij die ooit in Europa waren en zij die thuis bleven. Het zijn juist de mensen die nog nooit in Europa waren die er wanhopig graag naartoe willen.

Geregeld lees ik de heimwee in haar ogen. Het is inmiddels acht maanden sinds mijn vrouw Juliet haar geliefde Oeganda achter zich liet. Niet omdat ze Afrika zat was, maar omdat ze toevallig verliefd werd op een Hollander. Aan de manier waarop ze de kamer binnen slofte kon ik al gelijk zien dat het mis was, zondagavond. Het journaal staat aan. „Zevenhonderd doden in de Middellandse zee”, verduidelijk ik. „Afrikanen die zo wanhopig naar Europa wilden dat ze daarvoor hun leven waagden.”

Geen van ons ontgaat de ironie. Haar heimwee naar Afrika, hun dood op weg naar Europa. Toch verbaast het me niet. Wie een paar jaar als blanke door Afrika reist komt tientallen keren mensen tegen die jou zien als brug naar het rijke Westen. Jonge vrouwen die je verleiden en zo een ticket hopen te scoren. Jonge mannen die willen werken – ook al hebben ze geen enkele kwalificatie. Voetballertjes die denken dat je wel een stage bij Ajax voor ze kan regelen.

„Ze moesten eens weten”, zegt Juliet, doelend op de doden. Niet dat ze het hier slecht heeft, verre van. Maar de realiteit in Europa is heel anders dan die in Afrika wordt voorgespiegeld.

Kijk naar de blanken die als expat in Afrikaanse landen wonen. Vrijwel altijd zijn dat relatief welgestelde mensen. Ambassadepersoneel krijgt vorstelijk betaald en zelfs ngo’s (goede doelen) doen mee aan het lappen van tienduizenden dollars voor de privéscholen voor de kinderen van hun personeel.

Voor toeristen geldt hetzelfde. Wie in de bijstand zit kan zich geen peperdure safari veroorloven. Bovendien zijn die mensen op vakantie, en dan mag het geld rollen. Zodoende denkt de gemiddelde Afrikaan dat er in ‘het Westen’ louter superrijken wonen. Juliet was hogelijk verbaasd toen ik vertelde dat ook in Europa diefstal voorkomt. Toen ze voor het eerst een dakloze zag was ze nog verbaasder – in haar beleving was dat ondenkbaar. Ze wilde enthousiast haar fototoestel pakken toen we een lilliputter op straat zagen lopen: „Jullie hebben hier dus ook pygmeeën!” Hoe anders zijn de gesprekken met Afrikanen die een tijdje in Europa gewoond hebben. Vorige maand nog sprak ik zo’n terugkeerder op een beach-resort in Ghana. „Dit is toch veel beter dan de Bijlmer man”, zei hij, terwijl we over de golf van Guinea uit keken. Op zoek naar warmte – letterlijk en figuurlijk – keren ze vaak weer terug.

Om de vluchtelingenstroom in te dammen is allereerst een eerlijk verhaal nodig. Hoe is het in Europa nu echt? Niet voor niets moeten we de Oegandees Ssuuna Golooba op een schild hijsen. Vijf jaar geleden maakte hij de documentairereeks ‘Surprising Europe’, waarin hij zich laat filmen terwijl hij plees schoonmaakt in Amsterdam. „Andere immigranten laten zich op de parkeerplaats bij een dure auto fotograferen en doen dan net alsof die van hen is”, stelde Golooba – toen overigens illegaal in ons land. Hij filmde de jacht op Afrikanen door neonazi’s in Duitsland, dealende immigranten onder de Eiffeltoren en een hondenhotel in Nederland – volgens Golooba hebben die dieren het in Nederland nog beter voor elkaar dan de gemiddelde Afrikaan.

Zijn serie werd uitgezonden op Al Jazeera, maar als ik de Europese Unie was zou ik ervoor zorgen dat die films in de duizenden shanty-bioscoopjes tot diep in de binnenlanden van Afrika worden uitgezonden.

Nederland moet een stap zetten in het toelatingsbeleid. Het kost me momenteel de grootst mogelijke moeite om mijn schoonzus op visite te laten komen. Je moet toch iets doen om de heimwee te bestrijden. Ook al sta ik financieel garant voor haar, als ze niet kan aantonen dat ze een officiële baan heeft dan krijgt ze geen visum. Aangezien nog geen tien procent van de mensen in die regio met een contract en heuse loonstrookjes werkt, betekent dit dat een visum voor Europa voor maar heel weinig mensen is weggelegd.

Gooi dat beleid dus om. Maak het veel makkelijker om in Europa op bezoek te komen. Doorbreek de mythes en daarmee een belangrijke reden voor migratie.