Weer rellen VS na dood zwarte man door politiegeweld. We praten je bij

Een demonstrant wordt gearresteerd in het centrum van Baltimore. Foto: Reuters / Sait Serkan Gurbuz

Michael Brown in Ferguson. Eric Garner in New York. Walter Scott in South Carolina. En nu Freddie Gray in Baltimore. Opnieuw leidt de dood van een zwarte arrestant door blank politiegeweld tot demonstraties en rellen in de Verenigde Staten. Wat is er nu aan de hand? Vier vragen en antwoorden.

1. Wat is er gebeurd?
De demonstraties gaan deze keer om de 25-jarige Afro-Amerikaan Freddie Gray, die op 12 april om nog onopgehelderde redenen op de vlucht sloeg nadat hij oogcontact met agenten had gemaakt.

Bij zijn arrestatie raakte Gray zwaar gewond: drie ribben werden gebroken en hij had letsel aan ruggengraat en achterhoofd. Gray werd in een politiebusje gesleurd. Hij kreeg geen medische zorg, werd een half uur rondgereden en vervolgens opgesloten. Hij overleed een week later, op 19 april in zijn cel.

2. Wat is de reactie?
In Baltimore demonstreerden zaterdag rond de tweeduizend mensen tegen politiegeweld. De demonstranten beukten in op politie-auto’s, gooiden winkelruiten in en hielden een ‘die-in’ - ze gingen op straat liggen alsof ze waren doodgeschoten. Grays tweelingzuster vroeg de relschoppers de kalmte te bewaren. Op een persconferentie zei ze:

“Kunnen jullie allemaal alsjeblieft, alsjeblieft, ophouden met het geweld? Freddie Gray zou dit niet hebben gewild.”

Een dag eerder had de plaatsvervangend Commissaris van Politie toegegeven dat Gray inderdaad medische zorg had moeten krijgen. De bij zijn arrestatie betrokken agenten zijn op non-actief gesteld. Het federale Ministerie van Justitie stelt een onderzoek in.

3. Is dit bijzonder in Baltimore?
In het door crack- en heroïneverslaafden geplaagde centrum van Baltimore zijn sinds 2010 zeker vijf zwarte mannen gedood door politiekogels. Bij zijn aantreden in 1999 kondigde de toenmalige burgemeester Martin O’Malley, later gouverneur van Maryland en nu potentieel presidentskandidaat voor de Democraten, een zero-tolerance beleid aan.

Vorig jaar onthulde de plaatselijke krant de Baltimore Sun dat dit tot veel geweld heeft geleid: de stad heeft sinds 2011 rond de 5,7 miljoen dollar betaald aan schikkingen, voor 102 gevallen van gebruik van excessief geweld. Onder de huidige burgemeester, Stephanie Rawlings-Blake, is het aantal schietpartijen en gewelddadige incidenten waarbij agenten betrokken zijn iets teruggedrongen.

4. Is dit bijzonder in de VS?
Landelijk sterven in de Verenigde Staten jaarlijks ongeveer 400 mensen door politiekogels. Jonge zwarten zijn buitenproportioneel vaak slachtoffer: onderzoekssite ProPublica berekende eind vorig jaar dat de kans dat jonge zwarte mannen gedood worden door politiegeweld 21 keer groter is dan voor blanke leeftijdgenoten.

Sinds augustus, toen de zwarte tiener Michael Brown in het stadje Ferguson werd doodgeschoten door de blanke agent Darren Wilson, hebben verschillende arrestaties van zwarte mannen met dodelijke afloop tot nationaal protest geleid over excessief geweld van agenten jegens Afro-Amerikanen.

Agenten worden zelden veroordeeld voor de dood van arrestanten. Uit onderzoek van Bowling Green University blijkt dat tussen 2005 en 2011 maar in 41 gevallen een agent vervolgd is wegens de dood van een burger, terwijl er in die periode naar schatting ongeveer drieduizend doden door politiegeweld vielen.

Lees ook: Schietende agent moet gaan oppassen (NRC Handelsblad, €) en op nrc.nl: Rellen in kleine stad wereldnieuws. Wat zegt ‘Ferguson’ over Amerika?.