Waar zou nieuw-rechts zijn zonder de VARA?

De overlevingsstrategie van de publieke omroep is om steeds minder publiek te worden. De volgende stap is al in voorbereiding, bleek afgelopen week uit uitgelekte beleidsplannen: nog meer focus op marktaandeel, nog meer centralisering. De oude omroepverenigingen zitten in een double bind: als ze niet meegaan met het NPO-beleid worden zij gemarginaliseerd, als zij wel meegaan marginaliseren zij zichzelf.

Neem de VARA. Geen publieke omroep die de rode loper zo gretig uitrolt voor nieuwrechtse politici. Pim Fortuyn, Geert Wilders, Rita Verdonk, Joost Eerdmans, Mat Herben, Dion Graus, Fleur Agema, Hero Brinkman, Marco Pastors, Joram van Klaveren, allemaal graag geziene gasten in VARA-programma’s. En afgelopen week viel de omroep van de rode haan opnieuw in de prijzen om als eerste het belangwekkende gedachtengoed van VNL in de Nederlandse huiskamer te brengen. Van de spreiding van kennis, macht en inkomen naar crimefighting, marktwerking en nationale trots.

Niet alleen nieuw-rechts, ook Bram Eiergebak zelf heeft veel te danken aan de VARA, vooral aan Pauw & Witteman. Ze kregen maar geen genoeg van hem. Dat hij met Desi Bouterse danste, Willem Holleeder faciliteerde en zich, als er tijd overbleef, toelegde op fraude en oplichting – het was kennelijk geen bezwaar. Bang voor lastige vragen hoefde hij ook niet te zijn. Pauw ging nog met hem in zee voor een talkshow, die het scherm nooit bereikte.

Anderzijds: het valt niet mee om programmamaker bij de Publieke Omroep te zijn. Volgens de buitenwereld ben je stiekem links, elitair, en politiek correct, volgens je eigen journalistieke geweten wil je maatschappelijk relevant zijn en volgens je eigen baas doe je te weinig voor de kijkcijfers. Nodig een nieuwrechtse avonturier aan tafel en je hebt in één klap een alibi voor vijf beschuldigingen. Je hebt rechts, je hebt volks, je hebt incorrect, je hebt maatschappelijk relevant en je hebt puike kijkcijfers.

Tegen mensen die zich afvragen of je wel als platform voor dat soort propaganda wil dienen, zeg je dat het ‘nu eenmaal nieuws’ is, waar een gewetensvol journalist niet om heen kan. Terwijl het ‘nieuws’ van Bram Eiergebaks benoeming tot lijsttrekker van VNL zich in één zin laat samenvatten. Elke minuut meer die je er aandacht aan besteedt is amusement, show, goeie televisie. En voor het onderwerp gratis airtime.

De VARA haalde een aantal jaren geleden met enig aplomb het voorvoegsel ‘on’ weg bij ‘verschillig’. Achteraf was het misschien meer een schuldbekentenis dan een geloofsartikel. Maar dat het bestuur van de NPO steeds meer zijn schouders ophaalt over de ideële signatuur van de oude omroepverenigingen, is niet verwonderlijk.

‘De kogel kwam van links.’ Als het de bedoeling was om de ‘media-elite’ met die frase een schuldgevoel aan te wrijven dat alleen kan worden gecompenseerd door boze outsiders spreektijd te geven, dan zou het een geniale zet geweest zijn. Dat is namelijk precies wat we zien sinds 6 mei 2002. Er hoeft maar ergens een neofascistische buschauffeur op te staan en de persen worden stopgezet. Het is het oude liedje: in Nederland is iets of verboden, of verplicht. Iets ertussenin - het mag, maar het hoeft niet - daar houden we niet van.

Terwijl de kolommen en studiodeuren wijd open gezet werden voor rechts-conservatieve toeteraars, bleven zij intussen gewoon klagen dat hun ‘geluid’ niet ‘vertegenwoordigd’ was, en begonnen, deels gesubsidieerd, hun eigen kanalen. Geen Stijl, Powned, WNL, Opinio, Jalta, om degenen te noemen die langer dan een maand overeind bleven. Een wemeling van rechtse politieke avonturiers, een woekering van rechtse toeterpodia, plús een standing invitation van de mainstream media – als iemand nog één keer aankomt met dat jengelverhaal dat de Nederlandse media een linkse samenzwering zijn, ga ik slaan.