Spaanse pronk rotondes

Koen Greven in Madrid

Het is de schuld van de vriendelijke diplomaat die mij wilde bijpraten over de ins en outs van Spanje. Corruptie zit vrijwel ingebakken in de samenleving. Als het goed gaat met het land profiteren velen er op hun eigen manier van mee. Maar in tijden van financiële crisis wordt met een vergrootglas gekeken naar zelfverrijking en geldverspilling. „Heb je weleens naar al die rotondes gekeken die Spanje rijk is?”, zo zei de diplomaat met een glimlach op zijn lippen. „Moet je doen.” Sindsdien kan ik nooit meer zonder me te verbazen, te lachen of te schrikken over een rotonde rijden.

Spanje heeft zo’n 23.000 rotondes. Vele aangelegd in de tijd dat de bouw hoogtijdagen beleefde. De aanleg ervan is overzichtelijk, het zorgt voor een soort schijnveiligheid en de kosten zijn te overzien. Tenminste als het middenstuk van de rotonde buiten beschouwing wordt gelaten. Daar zit de crux.

Rotondes zijn visitekaartjes geworden voor vele dorpen en steden. Niet in de laatste plaats door de invloed van de gemeentebesturen zelf. Alles valt te berekenen, maar wat kost nu het kunstwerk dat tussen de rijbanen staat te stralen? Wat de gek ervoor geeft? En staat datzelfde bedrag dan ook in de boeken?

Moeilijk te bewijzen. Maar kleine en grote schandalen steken de kop op. De wenkbrauwen gingen fronsen toen het dorpje Ciempozuelos nabij Madrid de rotonde verfraaide met een wapperende Spaanse vlag. Kosten: 22.000 euro. De ophef hierover was te overzien. Net zoals in 2009 toen in hetzelfde dorpje voor 12.000 euro een monument van een stier op de rotonde bij de Plaza de los Torros was neergezet. De vlag noch de stier week van zijn plaats.

De burgemeester van Vigo pakte het wat grootser aan. Hij haalde zich de woede van de bevolking op de hals toen hij het plan vatte op de rotonde in de wijk Coia een vissersboot te plaatsen. Het betrof de Bernardo Alfageme, een beroemde boot die al sinds 2000 in handen van de gemeente is. De voorbije vijftien jaar was er voor zo’n zes ton aan versleuteld. Volgens de burgemeester kostte het slechts 100.000 euro extra om de boot als boegbeeld op een rotonde neer te zetten. Hij trok de vergelijking met de Trevifontein van Rome en noemde het „een koopje”. Een deel van de bevolking dacht er anders over. De boot moest dit jaar onder politiebegeleiding worden geplaatst.

Rijdend door het Spaanse land kom je nog wel gekkere kunstwerken tegen. Zo is het van verkeersborden opgetrokken monument van een reusachtige kalkoen en een fazant nabij de universiteit van Jaén inmiddels een klassieker. Boadilla del Monte geniet bijna nationale bekendheid met een rotonde waarop een enorme gifgroene beer staat geplaatst. Maar Murcia mag zich de stad van het rotondismo noemen met een standbeeld van een in tweeën gebroken Volkswagen Passat en een uit hammen opgetrokken planeet als kopstukken.

De bouw van nieuwe rotondes ligt allerminst stil. Sterker nog; ze hebben een nieuw type ontdekt: turbo rotondas. Een van het Verenigd Koninkrijk en Nederland afgekeken systeem waarbij het verkeer al eerder de juiste kant op wordt gedirigeerd. En de middenstukken bieden hier zelfs nog wat meer mogelijkheden voor verfraaiing. De diplomaat verzekerde me dat er echt mensen beter worden van de soms misselijkmakende rondjes langs de rotondes van Spanje. Dat maakt het alleen nog maar ziekelijker.