Column

Vrienden van Amerika geven niet thuis

Ter voorbereiding van hun officiële bezoek aan president Obama, op 1 juni, worden koning Willem-Alexander en koningin Máxima ongetwijfeld bijgepraat over de relatie tussen Nederland en de Verenigde Staten. Hoe die erbij staat? In Facebook-termen: It’s complicated.

Natuurlijk is Amerika nog altijd onze grote bondgenoot. Niet onbelangrijk, nu de spanningen met Rusland zo hoog zijn opgelopen. Maar er is ook ergernis in de relatie geslopen.

Een pijnlijke illustratie daarvan stond gisteren in The Washington Post. Op een kaartje van de wereld was aangegeven welke landen president Obama hebben geholpen bij zijn pogingen het gevangenkamp Guantánamo Bay te sluiten, door één of meer gevangenen op te nemen die daar jarenlang ten onrechte hebben vastgezeten. In totaal zijn het 55 landen, waaronder Frankrijk, Duitsland, België, het Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Zwitserland, Italië, Spanje, Portugal, Slovenië en nog veel andere landen binnen en buiten Europa. Allemaal hebben ze hun nek uitgestoken om de president van Amerika in deze moeilijke kwestie de helpende hand te bieden.

Maar Nederland ontbreekt in het rijtje. Nederland, dat jarenlang schande sprak van de humanitaire en juridische misstand die ‘Gitmo’ al meer dan dertien jaar is. Nederland, dat zich zo graag aan de wereld presenteert als pleitbezorger van het internationale recht, met zijn tribunalen in Den Haag, de ‘juridische hoofdstad van de wereld’. Datzelfde Nederland geeft niet thuis als het wordt gevraagd een concrete bijdrage te leveren aan het beëindigen van een van de meest flagrante schendingen van de mensenrechten in een westerse democratie in de afgelopen decennia.

Van de 122 gevangenen die nog in het kamp zitten, zijn er 57 die Washington wil vrijlaten omdat er geen enkel bewijs is dat ze zich aan terroristische activiteiten schuldig hebben gemaakt. Maar ze kunnen niet terug naar hun eigen land omdat ze er hun leven niet zeker zijn. En ze kunnen ook niet naar de Verenigde Staten, omdat het door de Republikeinen gedomineerde Congres dat hardnekkig blokkeert. Dat is onrechtvaardig en beschamend. Maar moeten die mensen daarom dan maar tot in lengte van dagen zonder enige vorm van proces blijven vastzitten?

De regering-Obama probeert koortsachtig zo veel mogelijk van deze gevangenen onder te brengen in het buitenland. En de tijd dringt. Niet alleen omdat Obama nog maar minder dan twee jaar president is, maar vooral omdat Republikeinen in het Congres proberen bij wet te verbieden dat er nog één gevangene Guantánamo Bay verlaat.

Na een eerdere afwijzing in 2009 blijkt Washington onlangs nog een keer aan Nederland gevraagd te hebben om één of twee gevangenen op te nemen. Geen denken aan, reageerde vrijwel de hele Tweede Kamer meteen toen dat bekend werd. „Het is een Amerikaans probleem, dat zij moeten oplossen”, zei Han ten Broeke, buitenlandwoordvoerder van de VVD.

Ooit had juist díe partij goede banden met de Verenigde Staten hoog in het vaandel staan. En ongetwijfeld zien de premier van Nederland en zijn partijgenoten zich nog altijd als grote vrienden van Amerika. Behalve dan als het niet uitkomt of je er in eigen land kritiek mee riskeert. Dan is het antwoord: zoek het maar lekker zélf uit, met je Gitmo!

Zo speelt Nederland, ooit enthousiast over de verkiezing van Obama, in de kwestie-Guantánamo de Republikeinen in de kaart, de partij die het dwarsbomen van de president tot haar voornaamste missie heeft gemaakt. Mocht de ontvangst van Willem-Alexander en Máxima in de Oval Office straks wat koeltjes uitvallen, dan weten we hoe dat komt.