Verbreding A15 loopt uit op drama voor bouwers

Foto: VerbredingA15

De grootste aanbesteding van Rijkswaterstaat ooit, de wegverbreding van de A15 door het Botlekgebied, is uitgelopen op een financieel drama voor de bouwers.

Update 7:50 uur: Ballast Nedam maakt zojuist bekend dat het de presentatie van de jaarcijfers vandaag uitstelt. Alweer, aanvankelijk zouden ze 27 maart gepresenteerd worden. In een korte verklaring stelt de bouwer dat de onderhandelingen over de eigen financiering “langer duren dan verwacht”. Dat is allemaal terug te voeren op de wegverbreding.

Het A15-project is te groot en te complex. Het bouwconsortium, met daarin Ballast Nedam en Strukton, heeft tijdens de aanbesteding voor een te laag bedrag ingeschreven. Ook heeft het alle moeilijk te beheersen risico’s op zich genomen, zoals het gevaar dat de circa duizend vergunningen die nodig zijn niet op tijd rond kwamen.

Die combinatie heeft desastreus uitgepakt. En opdrachtgever Rijkswaterstaat, zo klinkt het verwijt, “leunde achterover” tijdens de bouw. De financiële positie van Ballast Nedam is door de A15 zo wankel dat verdere tegenvallers het voortbestaan van het bedrijf bedreigen.

Het leek een mooie klus…

MaVa (‘Maasvlakte-Vaanplein’) is het grootste project van Rijkswaterstaat ooit, met een waarde van totaal 1,496 miljard euro. In het contract zit de verbreding en vernieuwing van 37 kilometer weg tussen de Maasvlakte en het Vaanplein bij Rotterdam, de vernieuwing van 36 viaducten en twee tunnels en een nieuwe, twee keer zo hoge Botlekbrug – de grootste hefbrug van Europa. Ook valt het onderhoud tot 2035 en het ontwerp en de financiering van de hele verbouwing eronder.

…maar het werd een strop voor bouwbedrijven

Inmiddels hebben de bouwers Strukton, Ballast Nedam en het Oostenrijkse Strabag al ruim een kwart miljard euro meer besteed aan MaVa dan ze hadden begroot. Het verlies is het grootst voor Ballast Nedam, dat al 100 miljoen euro op het project heeft verloren. En daar komt nog meer bij, morgen presenteert het bedrijf de jaarcijfers en zal het naar alle waarschijnlijkheid nog meer verliezen aankondigen.

Twee Kamerleden van de VVD hebben inmiddels vragen gesteld aan minister Schultz van Haegen (Infrastructuur, VVD) over de contractvorm die Rijkswaterstaat gebruikt voor grote bouw- en infrastructuurprojecten zoals MaVa, naar aanleiding van een kritisch artikel in Het Financieele Dagblad.

Waarom blijft de overheid buiten schot?

Rijkswaterstaat werkt vaak met zogenaamde DBFM-contracten, die alle fasen van het bouwproces overlaten aan de opdrachtnemer. Rijkswaterstaat betaalt achteraf het afgesproken bedrag, als de weg of het gebouw beschikbaar is. Het idee is dat als een bouwer zelf jaren verantwoordelijk is voor onderhoud, het met een slim, zuinig en innovatief ontwerp zal komen. Maar er is ook kritiek: de bouwsector zou met deze contractvorm te veel risico’s moeten dragen.

“Ik herken me niet in de kritiek”, schreef de minister in een brief die ze deze week naar de Kamer stuurde. Over moeilijk te beheersen risico’s kan in een aanbesteding worden onderhandeld. Maar feit is dat bouwbedrijven, die afgelopen jaren weinig werk hadden, vaak te veel risico’s op zich namen om de aanbesteding maar te winnen.

In de wegverbreding van de A15 is die keuze verkeerd uitgepakt voor de bouwers. Het industriële gebied is met al z’n raffinaderijen, terminals, bruggen, tunnels, treinen, vrachtwagens, boten, kabels en leidingen heel complex. Er zijn veel belanghebbenden die toestemming, medewerking of vergunningen moeten verlenen. Bovendien zaten er tegenstrijdigheden in de contracteisen en de eisen van de belanghebbenden. Daardoor liepen de bouwers vertraging op of moesten ze meer mensen inzetten om deadlines te halen.

De bouwbedrijven draaien nu voor een groot deel van die extra kosten op. Zij hebben het risico op vertraging door vergunningenkwesties immers zelf genomen. Maar de bouwers vinden dat Rijkswaterstaat, die wel druk op belanghebbenden kan uitoefenen, meer had moeten helpen.

Dit artikel werd op 23 april voor het eerst gepubliceerd op NRC Q.
Lees de uitgebreide reconstructie in NRC Handelsblad.