PvdA’ers laconiek over BBB-deal

Het illegalenakkoord met de VVD oogst binnen de PvdA vooralsnog weinig woede of verzet. De afspraken zijn ‘onuitvoerbaar’ en daarmee ongevaarlijk.

Een ruimte van stichting Schroeder aan de Haagse Zilverstraat waar uitgeprocedeerde asielzoekers wonen. Foto Valerie Kuypers / ANP

Een „Haagse oplossing” noemt Job Cohen het. „Het kabinet heeft een politiek probleem opgelost, dat is het wel zo’n beetje.” Volgens de oud-PvdA-leider, die als staatssecretaris van Justitie de huidige asielwet schreef, verandert het akkoord over opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers amper iets aan de bestaande situatie. De claim van VVD’er Halbe Zijlstra dat het nu definitief is afgelopen met bed, bad en brood? „Dat kan helemaal niet. Burgemeesters houden gewoon de bevoegdheid om illegalen onderdak te verschaffen.”

Het illegalenakkoord van Rutte II – alleen tijdelijke opvang in de vijf grootste steden, meer nadruk op terugkeer – is overal kritisch ontvangen. Prominente VVD’ers als Hans Wiegel (oud-leider) en Jozias van Aartsen (burgemeester van Den Haag) kraakten de deal van de coalitie. In de PvdA, de partij wier leden zich doorgaans hevig bekommeren om het lot van illegalen en asielzoekers, is vooralsnog geen woede of verzet te bespeuren.

De reactie van Job Cohen is kenmerkend voor de stemming: laconiek, en een tikje geïrriteerd over de harde opstelling van de VVD. PvdA’ers aan het Binnenhof en in gemeentes vinden het geen fraai akkoord, maar ze achten het ook onuitvoerbaar – en daarmee ongevaarlijk.

‘Geen mens is illegaal’

Hoe anders was dat twee jaar geleden. Toen leidde het kabinetsvoornemen om illegaliteit strafbaar te stellen tot een wilde opstand in de partij. Duizenden leden – onder wie Job Cohen – riepen Samsom op het plan te schrappen, want „geen mens is illegaal”. De PvdA-leider weigerde en besteedde een groot deel van zijn politieke kapitaal aan het overtuigen van zijn achterban – waarna het alsnog van tafel ging.

De activisten in de partij stellen zich deze keer terughoudend op. Het Haagse lid Sander Terphuis, destijds het gezicht van het oproer tegen de strafbaarstelling, denkt „niet dat dit akkoord gaat werken” en vindt het „niet in lijn met wat de PvdA bedoelt met beschermen van mensenrechten”. Maar in verzet zal hij niet komen. „Ik wil de PvdA-leiding op dit moment een kans geven. Ze moeten knokken voor onze idealen en beginselen”. Een kabinetsval terwijl de economie net serieus aantrekt, zegt Terphuis, zou de PvdA „nog meer gezeur en kritiek” opleveren. „En als er verkiezingen komen, betekent dat een groei van het rechts-populisme.”

Wat misschien heeft bijgedragen aan Terphuis’ mildheid, is enige massage door de partijtop. Door schade en schande wijs geworden hielden partijvoorzitter Hans Spekman en de Tweede Kamerfractie contact met hem tijdens de onderhandelingen. Meteen nadat het akkoord was gesloten, kreeg Terphuis een telefoontje van een Kamerlid met tekst en uitleg.

Irritatie over coalitiepartner VVD

In de Tweede Kamerfractie leidde het akkoord niet tot emotionele taferelen. Bij de strafbaarstelling verzette een harde kern van zes ‘dissidente’ Kamerleden zich tegen Samsom – deze keer had niemand bezwaren. „Er gaat toch helemaal niets veranderen, dat weet de VVD ook”, zegt Mei Li Vos, een van die voormalige dissidenten. „Het gaat om vijfhonderd mensen, in sommige gemeenten zitten er maar twee illegalen in de opvang. Die blijven daar lekker zitten.”

Vos heeft zich geërgerd aan de compromisloze opstelling van de VVD, die vindt dat illegalen geen enkel recht hebben op hulp. „Ze zitten er heel ideologisch in, over de hoofden van uitgeprocedeerden. Het is een soort geloofsbelijdenis. Er zijn toch andere zaken waar je je druk om kunt maken?”

De meeste lokale PvdA’ers moeten niets hebben van het akkoord. In Den Haag, Amsterdam, Nijmegen en Groningen schaarden de PvdA-fracties zich achter het stadsbestuur, dat gewoon door wil gaan met de huidige bed, bad en brood-voorzieningen.

„We moeten dat gewoon blijven doen”, zegt het Haarlemse PvdA-raadslid Moussa Aynan. „Kom op! We laten de kwetsbaarste groep in onze samenleving niet aan zijn lot over.” Aynan zegt dat veel uitgeprocedeerde asielzoekers al langdurig in Nederland verblijven en hier zelfs „geworteld” zijn. „Dat snij je allemaal door”. Mocht het kabinet de gemeente Haarlem straks gaan dwingen de opvang te sluiten, dan vindt Aynan het tijd voor „burgerlijke ongehoorzaamheid”. „Dan sta ik met een pan en een lepel op de Grote Markt.”

De coalitie heeft het politieke probleem van bed, bad en brood voor zich uitgeschoven, denken de meeste PvdA’ers: over een half jaar zal de VVD concluderen dat het akkoord niet werkt. Maar of het dan opnieuw crisis is in de coalitie? PvdA’ers als Job Cohen maken zich daar niet zo druk over: „Ach, dat zien we dan wel weer.”