Op jacht naar zaden, truffels en blikjes bier

Souvenirshops verkopen veel meer dan souvenirs alleen. Ook drank en triptruffels. De gemeente wil dat niet meer hebben. Mee met de inspecteur.

Bas Tooms Rien Zilvold

Inspecteur van de gemeente Ben van den Nieuwenhuijzen controleert de inventaris van souvenirshops in het vcentrum van Amsterdam. Foto's Rien Zilvold

Op de stoep staan huurfietsen, binnen huist een internetcafé, een minisupermarkt, en liggen er producten om wiet mee te vermalen en te roken. In de schappen worden mobiele telefoons verkocht. „In het bestemmingsplan staat dat het een souvenirshop is”, zegt Ben van den Nieuwenhuijzen, inspecteur van de gemeente. Hij staat op Nieuwezijds Voorburgwal voor een ‘souvenirshop’.

„Ik kom uw winkel inspecteren namens stadsdeel Centrum”, zegt Van den Nieuwenhuijzen tegen de Pakistaanse eigenaar Mehmud bij binnenkomst. De inspecteur is op zoek naar middelen die de souvenirshop niet mag verkopen, zoals alcohol en psychotrope truffels. De eigenaar heeft geen probleem met de inspectie, zolang Van den Nieuwenhuijzen maar Engels spreekt. „Mijn Nederlands is niet goed”, zegt Mehmud. Nederlanders ziet hij niet zo vaak in zijn winkel.

De souvenirwinkels in Amsterdam zijn een wereld apart. Als Amsterdammer stap je er hooguit even naar binnen om een pakje sigaretten te kopen, de souvenirwinkel blijft het domein van de buitenlandse toerist. Maar deze shops verkopen niet alleen souvenirs, zegt de 60-jarige inspecteur. Ze doen ook dienst als supermarkt, verkopen materiaal om wiet en paddo’s mee te telen en soms ook ‘triptruffels’ (ook wel psychotrope truffels genoemd; toeristen zijn er dol op: je kunt er een paar uur op hallucineren).

Maar in souvenirwinkels horen ze niet thuis, vindt de gemeente Amsterdam. Afgelopen week zijn tientallen souvenirshops gecontroleerd in het centrum van Amsterdam. Gewaarschuwd waren ze wel: 200 souvenirshophouders hadden recent een brief gekregen van de gemeente, waarin de inspectie aangekondigd werd.

De inspectie wordt gedaan aan de hand van het bestemmingsplan en de drank- en horecawet. Staat er in het bestemmingsplan dat er een souvenirshop moet zitten? Dan mogen bijvoorbeeld geen ‘triptruffels’ verkocht worden en vaak is ook alcohol verboden.

Wildgroei aan truffelverkooppunten

Truffels mogen in Amsterdam alleen in smartshops verkocht worden, hoewel ze legaal zijn. „We willen geen wildgroei aan truffelverkooppunten”, zegt stadsdeelvoorzitter Boudewijn Oranje. „In souvenirshops wordt er vaak geen voorlichting gegeven en dat is gevaarlijk.”

Iris Freie van Vereniging Landelijk Overleg Smartshops is het met hem eens. „Bij de smartshops wordt er advies gegeven. Toeristen komen soms maar voor een paar dagen naar Amsterdam en gebruiken dan verschillende soorten drugs door elkaar, daar waarschuwen wij voor.” Ook geven zij tips voor beginnende gebruikers, zoals: gebruik niet met alcohol en neem een truffel op een lege maag.

In de souvenirshop aan de Nieuwezijds Voorburgwal worden geen truffels gevonden, maar de eigenaar is wel in overtreding.

„Nee, nee”, zegt de eigenaar wanneer Van den Nieuwenhuijzen zegt dat het een souvenirshop moet zijn. „Het is een all-in-one rent-a-bike internetshop.” Dat in het bestemmingsplan staat dat hier een souvenirshop moet zitten, deert de eigenaar niet. „Ik betaal mijn rekeningen.”

Aan het einde van zijn inspectie maakt Van den Nieuwenhuijzen rapport op. „Hij verkoopt alcohol en grinders. Dat mag niet.” Met grinders kan je wiet vermalen. De eigenaar krijgt geen boete of dwangsom opgelegd, maar een aanmaning. Als hij daar geen gehoor aan geeft, legt de gemeente alsnog een boete of dwangsom op.

En dan kan de souvenirwinkel nog in beroep gaan. Dat gebeurde vorige maand nog. Toen stelde de Amsterdamse voorzieningsrechter het stadsdeel in het gelijk in een zaak tegen souvenirshop Blue Moon.

Typisch Amsterdamse souvenir

Volgens de eigenaar van Blue Moon zijn de truffels „een typisch Amsterdams souvenir” die dus wel thuishoren in een souvenirwinkel. Daar was de rechter het niet mee eens. De shop kreeg een dwangsom van 10.000 euro per week opgelegd als het door zou gaan met de verkoop.

Handhaving van de regels is erg arbeidsintensief, bekent bestuurscommissievoorzitter Oranje. Door op deze manier te controleren wil de gemeente de shops de mogelijkheid bieden om zich aan de regels te houden. Omdat het volgende week Koningsdag is, denkt het stadsdeel dat er veel overtredingen zullen plaatsvinden.

Dat de souvenirshops, hoewel aangeschreven, het niet zo nauw nemen met het bestemmingsplan, blijkt uit de overige inspecties die dag. Eén heeft „19 treeën bier staan”, concludeert Van den Nieuwenhuijzen nadat hij uit een keldertje klautert. „Voor Koningsdag hè”, zegt de eigenaar met een glimlach. De inspecteur kijkt nog eens rond en geeft hem het voordeel van de twijfel. „Als hij overwegend tabakswaren verkoopt, en dat mag hij, dan mag er zwak alcoholhoudende drank als bier verkocht worden.” De eigenaar moet wel de wietzaden en grinders verwijderen.

Een ander heeft zaden en materieel liggen om zelf wiet te telen, maar belooft dat zo snel mogelijk weg te halen. „Kom morgen maar terug, my friend, dan zijn ze weg.” Ook hangt er een bord met „Magic mushrooms for sale” in de winkel, maar Van den Nieuwenhuijzen vindt die niet. „We zullen hem maar moeten geloven.” Het bord wordt wel meteen verwijderd.

De inspectiedag eindigt bij Blue Moon, die geen truffels meer mag verkopen van de rechter. Achter de balie vindt Van den Nieuwenhuijzen meer dan 50 doosjes truffels. „De leverancier neemt ze niet terug”, zegt de eigenaar. „Ik verkoop ze niet meer, hoor.”

Op de balie prijkt nog wel een menukaart, met alle truffels erop. Ook ligt er een kaart met zaden die ze verkopen. Van den Nieuwenhuijzen kent de uitspraak van de rechter niet, maar weet wel dat de eigenaar in overtreding is. Of het tot de inning van de dwangsom komt, weet Van den Nieuwenhuijzen nog niet. Hij gaat het eerst met zijn collega’s op het stadsdeelkantoor bespreken.