Enorm complex, die Nederlander

Uit trendonderzoek Motivaction blijkt: de Nederlander is een vat vol tegenstrijdigheden.

Prettig samen

Nederlanders worden toleranter én ze verruwen. Ze zijn ambitieus maar ook sober. Ze verlangen naar tradities terwijl ze ook verder globaliseren. Oftewel: Nederlanders zitten vol met paradoxen.

Dat staat in de zogenoemde MentaliteitsMonitor 2015 die onderzoeksbureau Motivaction vandaag presenteert. Sinds 1998 vraagt het bureau aan ruim 1.250 mensen elke twee jaar hoe ze zich voelen, hoe ze denken over de samenleving en wat hun drijfveren zijn. Uit die antwoorden destilleert Motivaction allerlei trends.

Een van de belangrijkste ontwikkelingen: Nederlanders worden steeds toleranter ten opzichte van allochtonen. Zo denkt bijna 60 procent van de ondervraagden dat allochtonen de samenleving verrijken, terwijl in 1998 nog maar 40 procent dat dacht.

„Onze omgeving wordt steeds meer een mix van verschillende achtergronden en culturen”, zegt Martijn Lampert, research director bij Motivaction. „En daar raken we aan gewend. ”

De moord op Fortuyn, de aanslagen van 9/11 en de opkomst van Wilders lijken niet af te doen aan de open houding ten opzichte van minderheden?

„Dat klopt. Al jaren zien we een stijgende lijn. En natuurlijk zijn er groepen die zich juist wel meer afzetten tegen allochtonen. Maar de groep die positief is, waar veel hogeropgeleiden en jongeren onder vallen, is groter en groeit. We worden zelf steeds diverser en kijken er minder van op als andere mensen iets anders doen of zijn.

„De toenemende tolerantie zien we ook ten opzichte van homo’s. Bijna driekwart van de Nederlanders vindt het prima als homostellen kinderen adopteren, terwijl in 1998 iets meer dan de helft daar positief tegenover stond. Vooral ouderen voelen nog weerstand, al is deze groep wel met een inhaalslag bezig.”

Uit de studie blijkt ook dat steeds meer mensen verlangen naar een collectieve verbondenheid.

„Nederlanders ervaren de tijd waarin we leven als hard, individualistisch en gejaagd. Door de ontzuiling hebben mensen minder aansluiting bij een groep. Maar ook de economische crisis, internationale ontwikkelingen en de veranderende verzorgingsstaat maken mensen onzeker. En zo groeit de behoefte om met elkaar verbonden te zijn. In 2000 vond de helft van de ondervraagden dat gezamenlijk herdenken hun een gevoel van verbondenheid gaf, nu is dat percentage gestegen naar 70 procent.

„Dat zie je natuurlijk ook terug in het gedrag. Denk aan het indrukwekkende nationale eerbetoon aan de slachtoffers van de MH17-vliegramp, toen iedereen massaal langs te snelweg stond op het moment dat de rouwstoet voorbij trok.

„Of denk aan de Je Suis Charlie-demonstraties, maar ook de inauguratie van het koningspaar. We willen samen rouwen én vieren. We zien ook dat mensen steeds meer verlangen naar oude tradities. Het bindt mensen.”

Daartegenover staat dat de samenleving ook verruwt?

„Ja, dat zien we op verschillende vlakken. De prestatiedruk neemt bijvoorbeeld enorm toe. Mensen willen carrière maken en perspectief hebben. Ze willen zich ontwikkelen en profileren maar zich ook instellen op sobere tijden.

„Opvallend is ook dat geweld op televisie veel minder erg gevonden wordt. In 1998 zei 82 procent van de Nederlanders dat geweld in de media moest worden teruggedrongen. Nu ligt dat aandeel op 68 procent.”

En het zijn vooral lageropgeleiden die geweld op tv vervelend vinden.

„Klopt. Hogeropgeleiden hebben grotere interesse in wat er in de wereld speelt. Ze hebben een breder perspectief en zijn door hun kennis rationeler. Geweld maakt onderdeel uit van de dagelijkse realiteit en beelden daarvan gaan ze zodoende minder snel uit de weg.

„Zo worden onthoofdingsvideo’s van IS dan ook eerder bekeken. En met alle beschikbare media is het ook veel makkelijker dan vroeger om geconfronteerd te worden met agressies, ruzies en vechtpartijen.”

Laagopgeleiden zijn steeds vaker trendsetters, zegt het onderzoek.

„Vaak denken mensen dat hippe hoogopgeleiden de trends bepalen. Niets is minder waar. De behoefte aan collectieve ervaringen komt bijvoorbeeld van de laagopgeleiden. Die vinden dat de wereld te snel verandert en kunnen dat ook lastiger bijbenen. Ze verlangen daardoor naar rust, stabiliteit en een samenleving die wat overzichtelijker is. Die behoefte leeft ook bij hogeropgeleiden, die vervolgens meegaan in de trend van de lageropgeleiden.”