De vagevuuroplossing voor Griekenland

Niemand wil nog geld uitlenen aan een regering die alle afspraken tart, maar Europese leiders willen ook geen Grieks vertrek uit de eurozone. Een nieuw idee maakt opgang om deze strijdige verlangens te rijmen. Het land zou deels failliet kunnen gaan en toch binnen de muntunie blijven: een default zonder grexit.

Zo’n nieuw pad is riskant, maar doorgaan op de in 2010 ingeslagen weg is allengs onmogelijk. Tot nu toe kreeg Athene stukjes lening uitbetaald in ruil voor hervormingen. Frustratie aan beide kanten, getrek en geduw rond de deadline, maar telkens op het nippertje, of net erna, genoeg voortgang voor een vervolg. Dit spelletje is voorbij: de Griekse Syriza-regering speelt het niet meer. Wel sloot ze eind februari nog een zwaarbevochten akkoord volgens de oude spelregels: tegen een nieuwe hervormingslijst zou de laatste zeven miljard euro uit de pot vrijvallen. Maar sindsdien deed ze niets. Geen huiswerk, want niet bang voor straf. Vandaag vergaderen de Europese ministers van financiën in Riga. Het overleg was bedoeld als deadline, maar er ligt geen serieus Grieks plan. Doorschuiven naar 11 mei of de top van eind juni, klinkt het amechtig. Als Athene het zonder die zeven miljard redt, waarom niet? Maar met alle betalingen die de Griekse overheid permanent moet doen (terwijl ze zelf alleen tegen woekertarieven kan lenen) nadert het moment dat ze in gebreke blijft. En dan?

Velen zien de Grieken graag vertrekken. De verleiding is groot ‘de trekker over te halen’. De financiële risico’s voor de blijvers zouden meevallen. Maar een munt is meer dan economie. Zomer 2012 woedde dit debat ook. Na twee jaar eurocrisismanagement scheen een Grieks vertrek beheersbaar: Duitse, Franse en Nederlandse banken hadden hun blootstelling aan Griekse staatschuld afgebouwd en reddingmechanismen stonden klaar; het ‘besmettingsgevaar’ was bezworen. Financiën-ministers vonden de tijd rijp voor Grexit – de zaak wankelde. Maar bondskanselier Merkel hield dit tegen. Zij keek ook naar politieke risico’s. Wat zou zo’n schok betekenen voor binnenlandse stabiliteit in Griekenland, voor veiligheid op de Balkan, voor spanningen in de Unie, voor Duitsland en Europa in de wereld? Geen dingen die je in euro’s kunt berekenen, maar waarvoor ze zich wel verantwoordelijk voelde. Deze gronden staan nog steeds. Daar kwam de Russische factor bij. Athene mag geen Russisch paard van Troje worden. Daarom zal Merkel – na vijf jaar enorme inspanningen van iedereen – de Grieken niet plots laten gaan.

V andaar de aantrekking van default zonder exit: dit scenario toont de Grieken harde economische grenzen, maar beperkt de geopolitieke schade. Die Zeit berichtte er vorige week als eerste over, met bronnen in Frankfurt, Berlijn en Brussel. De krant sprak van “plan P” – met de P van Pleite. Het zou ingewikkeld en riskant zijn. De sleutel ligt bij de Europese Centrale Bank: als grootste publieke schuldeiser op korte termijn is ze topkandidaat om verlies te nemen (niemand vraagt Athene de betaling van salarissen en pensioenen te stoppen) én ze zou het Griekse bankstelsel met noodmaatregelen moeten stutten. Misschien te veel gevraagd. Maar is het toeval dat vicepresident Constancio deze week zei dat de ECB een Atheens verzoek om toestemming voor controles tegen kapitaalvlucht positief zou bekijken?

Columnist Münchau sprak op Spiegel-Online van een ‘vagevuur’ oplossing, halverwege de eurohemel en de drachmehel. Dat kan lukken. De Europese Unie is één groot experiment in vagevuur-formules, tussen eenheid en veelheid – tussen onhaalbare eeuwige vrede en terugval in een strijd van allen tegen allen.