Wankele wereldorde vergt leger met grotere slagkracht

Europese NAVO-landen besteden gemiddeld 1,6 procent van hun bnp aan Defensie. Wij lopen uit de pas met 1 procent, betogen Dick Berlijn, Jaap de Hoop Scheffer, Jan Pronk en vele anderen.

Illustratie Hajo

Veiligheid en vrede in Europa zijn niet vanzelfsprekend. Verhoudingen zijn verslechterd, de toekomst is onzekerder. Crises in Oekraïne, het Midden-Oosten en Afrika en terroristische dreigingen zijn geen randverschijnselen, maar hebben directe gevolgen voor onze veiligheid en voor de samenlevingen van de Europese landen. Dit vraagt van Nederland een actief buitenlands- en veiligheidsbeleid en de bereidheid de kosten te dragen. Dat geldt ook voor de krijgsmacht, die in staat moet zijn de militaire taken op zich te nemen voor de verdediging van onze veiligheid en voor de handhaving en bevordering van de internationale rechtsorde.

De werkelijkheid is dat de bezuinigingen op Defensie van de afgelopen vijfentwintig jaar te ver zijn doorgeschoten. Onze krijgsmacht heeft grote moeite haar grondwettelijke taken te vervullen. De internationale toestand maakt dat er alleen maar meer eisen aan worden gesteld. Dat wil allerminst zeggen dat instabiliteit en crisis bij voorkeur met militaire middelen moeten worden opgelost. Militaire interventie ondersteunt de politieke inspanningen. Na de Koude Oorlog is er drastisch bezuinigd op Defensie. De omvang is verkleind van meer dan 100.000 militairen tot ongeveer 40.000. Het aantal infanteriebataljons (inclusief mariniers) ging van 17 naar 9. Het aantal fregatten werd verminderd van 15 naar 6. Tanks zijn afgeschaft. Het aantal gevechtsvliegtuigen wordt gereduceerd van meer dan 200 naar straks 37 F-35 toestellen; dan zijn niet meer dan vier toestellen beschikbaar voor langdurige inzet in internationale operaties. Ook vele andere capaciteiten werden verkleind.

Het defensiebudget, nu ongeveer 8 miljard euro, is sterk afgenomen als percentage van het bruto binnenlands product (bbp), nu net boven 1 procent; wanneer we pensioenen en wachtgelden ervan aftrekken, is het percentage 0,9 van het bbp. Het gemiddelde van de Europese NAVO-landen is 1,6 procent van het bbp. Na de reductie in de jaren negentig werden er de afgelopen tien jaar nog eens 22.000 banen geschrapt; in deze kabinetsperiode vervallen er 1000. De investeringsquote is de afgelopen vijf jaar gekelderd van ruim 20 tot 13,5 procent in 2013. Sinds de jaren negentig zijn de defensie-uitgaven bijna gehalveerd als deel van de rijksoverheidsuitgaven: nu nog 5 procent, terwijl op vrijwel alle terreinen de uitgaven groeiden.

Ondanks de bezuinigingen is het expeditionaire karakter van de krijgsmacht wel versterkt, onder meer dankzij doelgerichte materieelinvesteringen en modernisering van personeelsbeleid. Nederland heeft belangrijke bijdragen geleverd aan militaire missies, die internationaal werden gewaardeerd. Maar per saldo is de inzetbaarheid, de gevechtskracht en het uithoudingsvermogen van de krijgsmacht fors gedaald.

De in 2013 verschenen nota ‘In het belang van Nederland’ meldt dat op land eenmalig een samengestelde taakgroep van brigadeomvang, een maritieme taakgroep van vijf schepen, en een groep van acht jachtvliegtuigen kan worden ingezet. Sinds de jaren negentig is de Nederlandse ambitie wat betreft langdurige deelname aan vredebewarende operaties met een eenheid van bataljonsgrootte verminderd van vier naar één. De Nederlandse krijgsmacht verdient een beter fundament, en tegelijkertijd meer armslag om de eisen die er de komende decennia aan worden gesteld te vervullen. Daarom kunnen de volgende conclusies worden getrokken:

1

Er is een herwaardering noodzakelijk van het Nederlandse veiligheids- en defensiebeleid. Dat betreft versterking van de Nederlandse krijgsmacht, maar ook vergroting van de inspanningen voor conflictvoorkoming, diplomatie, conflictoplossing, en wederopbouw en staatsvorming in fragiele staten.

2

De inzetbaarheid, het expeditionaire karakter, het uithoudingsvermogen en de slagkracht van de Nederlandse krijgsmacht moeten worden vergroot. Dit betreft het op niveau brengen van de exploitatiebudgetten, versterking van de ondersteunende logistieke voorzieningen, strategisch transport, vervoermiddelen te velde (waaronder transporthelikopters), vergroting van de voorraden reservedelen, ict, etc.

3

De krijgsmacht moet een hoger ambitieniveau aankunnen: soms is het nodig dat tegelijkertijd meer dan één militaire operatie wordt uitgevoerd. En er moet meer worden bijgedragen aan de binnenlandse veiligheid. Bij dit alles moet veel aandacht worden besteed aan de doorontwikkeling van nieuwe capaciteiten, zoals cyber, onbemande systemen, en voor investeringen en arbeidsvoorwaarden.

4

Nog sterker dan tot dusver moet worden ingezet op internationale defensiesamenwerking.

5

Voor de beschreven doelstellingen moet het budget voor internationale veiligheid, diplomatie en defensie stapsgewijs structureel worden verhoogd, wat ons betreft met tenminste 1,5 miljard euro. Daarmee kan een eerste stap worden gezet om bestaande knelpunten in het veiligheids- en defensiebeleid op te lossen. Dan komt herstel van de inzetbaarheid van de krijgsmacht en een bescheiden vergroting en vernieuwing van de operationele capaciteit in zicht. Voor de middellange termijn moet het gemiddelde van de Europese NAVO-landen als doel gelden, 1,6 procent van het bruto nationaal product.

6

Voor de verhoging van het defensiebudget is een meerjarenperspectief nodig waarin Defensie voor de komende vijf à tien jaar een stabiele financiële grondslag krijgt. Dat kan alleen als afspraken worden gemaakt tussen politieke partijen over het niveau van de uitgaven voor veiligheid en Defensie, die zich uitstrekken tot in de volgende kabinetsperiode.

Met structurele verhoging van het budget voor veiligheid en defensie ontstaat het perspectief van een krijgsmacht die in de wankele wereldorde van vandaag en morgen weer zal zijn berekend op haar grondwettelijke taak.