Vooral bedrijven geven minder aan cultuur

beeld NRCQ

Het was mooi bedacht: de nieuwe Geefwet, die 1 januari 2012 van kracht werd, moest het geven aan cultuur door particulieren en bedrijven bevorderen. Niet toevallig ingevoerd in een periode dat Rijk en gemeenten samen voor 320 miljoen euro aan bezuinigingen aankondigden. Vooral toenmalig staatssecretaris Halbe Zijlstra (VVD) hamerde erop dat culturele instellingen minder afhankelijk moesten worden van de overheid.

Maar in de eerste twee jaren heeft de Geefwet nog weinig effect gehad op het geefgedrag. Dat constateren onderzoekers van de Vrije Universiteit in het rapport Geven in Nederland, dat vandaag wordt gepresenteerd. De giften door bedrijven en huishoudens blijken zelfs met 12 miljoen gedaald.

Hoeveel geven bedrijven aan cultuur?

Het bedrag van 80 miljoen euro aan sponsorgelden en giften van het bedrijfsleven is het laagste sinds 1997 en is sterk teruggelopen tijdens de economische crisis. In 2009 gaven bedrijven volgens de schattingen die de VU-onderzoekers doen op basis van representatieve steekproeven nog 296 miljoen euro aan culturele instellingen. Tussen 2011 en 2013 daalden de sponsorbijdragen met 49 miljoen euro, de giften van het bedrijfsleven stegen met 5 miljoen.

Is de Geefwet dus mislukt?

Nee, zo stellig zijn de onderzoekers niet. Of de beoogde effecten zullen optreden, is nog lastig te voorspellen, zo stellen zij. Voor het ministerie van OCW bekijken de onderzoekers nu of in 2014 wél meer gebruik is gemaakt van de ruimere aftrekmogelijkheden voor giften aan culturele instellingen.

Door de Geefwet kunnen schenkers aan cultuur 1,25 keer en bedrijven 1,5 keer hun gift aftrekken van de inkomsten- of vennootschapsbelasting. Door die ‘multiplier’ mag een gift van 1000 euro dus als 1250 of 1500 euro worden afgetrokken.

Waarom valt de opbrengst tegen?

Pas in maart 2013 besloot de Europese Commissie dat de aftrek geen ongeoorloofde staatssteun was. Op die goedkeuring hebben veel culturele instellingen gewacht. “Wij hebben duidelijke signalen ontvangen dat culturele instellingen tot die tijd niet actief zijn gaan werven”, zegt projectleider en bijzonder hoogleraar Filantropische Studies Prof. Dr. René Bekkers.

“Je kunt daarom vragen stellen bij de invoering van de Geefwet: was het wel verstandig dat culturele instellingen lang moesten wachten voor ze er actief mee konden gaan werven?”

Bekkers en zijn collega’s zien kansen. Er zijn niet veel belastingbetalers die de mogelijkheid gebruiken, maar juist door gevers aan cultuur gebeurt dat wel veel. “De multiplier zou voor hen nog een grotere invloed kunnen hebben”, zegt Bekkers.

“De culturele instellingen zouden er veel voorlichting over moeten geven.”