‘Primark niet op prijs beoordelen’

De ‘ethiek-man’ van Primark verklaart de lage prijzen en reageert fel op „misvattingen” over de kledingwinkelketen.

Werknemers in een textielfabriek vlakbij het Rana Plaza-complex bij Dhaka, dat twee jaar geleden instortte. Meer dan 1.100 mensen werden gedood. Foto G.M.B. Akash / PANOS

Hoe kan het toch dat Primark zo goedkoop is? Die vraag krijgt Paul Lister naar eigen zeggen bovengemiddeld vaak. Hij is de man die bij het moederbedrijf van Primark, Associated British Foods, over de ethiek gaat. „De niet expliciet uitgesproken ondertoon is: er zal wel iets niet in de haak zijn”, zegt hij. „Maar het is een misvatting dat naarmate je kleding goedkoper is, het slechter gesteld is met de arbeidsomstandigheden. Je kunt Primark niet beoordelen op zijn prijzen. Die zijn laag omdat we anders werken dan andere bedrijven, niet omdat we mensen uitbuiten.”

Lister was in Nederland om met parlementariërs en enkele journalisten te praten over ‘Primark en ethiek’. Morgen is het twee jaar geleden dat textielfabriek Rana Plaza in Bangladesh instortte. Daarbij kwamen ruim 1.100 mensen om het leven. Primark was een van de westerse bedrijven die kleding liet produceren bij een fabriek in het acht etages tellende Rana Plaza-gebouw. Primarks leverancier New Wave Bottoms zat op de tweede verdieping.

Het Ierse Primark is opgericht in 1969, toen nog onder de naam Penneys, en heeft 288 winkels in negen landen (Ierland, het Verenigd Koninkrijk, Spanje, Nederland, Portugal, Duitsland, België, Oostenrijk en Frankrijk). De keten telt 57.000 werknemers. De omzet is niet bekend. Moederbedrijf ABF had in 2014 een omzet van een kleine 18 miljard euro.

In 2008 opende Primark zijn eerste winkel in Nederland, intussen heeft het bedrijf hier twaalf vestigingen. Hordes vrouwen, met name tieners en twintigers, komen op de goedkope kleding af – de bruine papieren Primark-tassen zijn een vast onderdeel van het straatbeeld geworden. Kledingstukken kosten bij Primark vaak niet meer dan een paar euro.

De ramp in Bangladesh versterkte het beeld dat Primark zaken zou doen met schimmige leveranciers en dat de arbeiders in lagelonenlanden onder erbarmelijke omstandigheden zouden werken. Hoe kan de kleding anders zo goedkoop zijn? Lister antwoordt geroutineerd en functioneel fel op de kritiek. „In 98 procent van de fabrieken waar onze kleding vandaan komt, wordt ook kleding voor andere merken geproduceerd, óók voor luxemerken. Pal naast onze shirtjes worden T-shirts van 75 euro geproduceerd. Vraag dus niet waarom wij zo goedkoop zijn, maar waarom die merken zo duur zijn.”

Na de ramp met Rana Plaza heeft de prijsvechter een compensatieregeling getroffen voor slachtoffers en nabestaanden. Het bedrijf stelde ruim 13 miljoen euro beschikbaar. Hiervan is inmiddels 95 procent uitgekeerd, liet het bedrijf eind vorige maand weten.

Een miljoen T-shirts, lukt dat?

Het gros van de Primark-kleding komt uit China – alleen al in dat land werkt Primark met 897 fabrieken. Op de tweede plaats staat Bangladesh, met 82 fabrieken. Daarna volgt India. Wereldwijd doet Primark zaken met 1.400 leveranciers en werken er 850.000 mensen verdeeld over drie continenten aan Primark-kleding.

Primark is afhankelijk van lagelonenlanden, beaamt Lister. „Net als het merendeel van de kledingindustrie. Ik denk niet dat dat per se slecht is. Zolang we maar zorgen dat mensen in een veilige omgeving kunnen werken, eerlijk betaald krijgen en normale werkuren hebben. Laten we niet vergeten dat de mensen die onze kleding produceren hun kinderen nu een toekomst kunnen bieden als arts of onderwijzer. Zijzelf groeiden op in een tijd waarin onderwijs helemaal geen optie was.”

Primark heeft 55 mensen die in de productielanden toezien op de naleving van de regels, zegt Lister. Aan het eind van dit jaar bestaat dit team uit „minimaal” 75 mensen. In Bangladesh lopen tien mensen van Primark rond. Zij controleren of een leverancier die zegt dat hij een miljoen T-shirts kan leveren, die order daadwerkelijk aankan. En, belangrijker nog, lukt dat ook in zíjn fabriek? Lister: „Of besteedt hij het uit? En zo ja, aan wie? Vervolgens gaan onze mensen ook in die fabriek polshoogte nemen.”

Het gebeurt met enige regelmaat dat leveranciers orders onderhands doorverkopen. „We zijn daar heel scherp op”, zegt Lister. Het was vorig jaar reden voor Primark om de samenwerking te beëindigen met de toen op een na grootste leverancier in Bangladesh.

Primark heeft naar eigen zeggen vorig jaar 2.355 inspecties uitgevoerd in de fabrieken van leveranciers.

Maar hoe zit het nu met die uitzonderlijk lage prijzen van Primark? Hoe kan een sportbeha er 6 euro kosten, die bij de ook als goedkoop te boek staande keten H&M 14,99 euro kost?

Het prijsniveau is het gevolg van een zorgvuldig uitgekiend businessplan, zegt Lister. „Wij adverteren niet. Je zult van ons geen dure reclames tegenkomen.” Alleen daarmee bespaart Primark volgens hem 150 miljoen euro ten opzichte van concurrenten.

En: „Wij zijn niet trendsettend, wij volgen de mode. We bestellen best ver vooruit. Het is niet zo dat wat je op de catwalk ziet, een week later in onze winkels ligt.” Bovendien gaan de prijzen fors naar beneden door de „enorme aantallen” waarmee Primark inkoopt. Denk: 350 miljoen paar sokken en 200 miljoen T-shirts per jaar. „Wij werken met lage marges en een minimale overhead”, zegt Lister.

En Primark betaalt zijn leveranciers heel snel. Hoe snel, wil hij niet zeggen. In minder dan zestig dagen in ieder geval. Tegenwoordig is een termijn van 120 dagen geen uitzondering. Lister: „Voor die snelle betaling krijgen we ook weer korting. Al die besparingen gaan rechtstreeks van de verkoopprijs af.”