Om haar euthanasie werd gevochten

Een 80-jarige vrouw kreeg gisteren euthanasie. Verpleeghuis en artsen ruzieden erover in de rechtbank.

Euthanasie, de ‘geagendeerde dood’, is alleen mogelijk als de betrokkene wilsbekwaam is. Foto Roos Koole/ANP

Een 80-jarige vrouw wordt door haar familie opgehaald uit verpleeghuis Ter Reede in Vlissingen. Zij spreekt moeizaam, zit in een rolstoel. Anderhalf jaar geleden had ze een hersenbloeding. Ze woonde sindsdien in het verpleeghuis, op een afdeling met tien personen, waar ze intensief werd verpleegd. Ze gaat voor de laatste keer naar huis.

Gisteren kreeg de vrouw euthanasie van een arts van de Levenseindekliniek. Hieraan ging een strijd vooraf tussen het verpleeghuis, haar familie en de Levenseindekliniek. Die voerde tot aan de rechtbank. De zaak brengt een nieuwe discussie rond euthanasie op gang. Als artsen het oneens zijn over de rechtmatigheid van een euthanasieverzoek, wie beslist dan?

Verpleeghuis

Verpleeghuis Ter Reede is níét tegen euthanasie. Bestuursvoorzitter Jan de Graaf van WVO Zorg, waaronder het huis valt, herhaalt het enkele malen. Het was de zoon van de vrouw die ongeveer een jaar geleden voor het eerst vertelde dat zijn moeder niet meer verder wilde leven, zegt De Graaf. „Onze verpleeghuisarts twijfelde. We zagen tekenen van dementie, daarom hebben we cognitieve onderzoeken uitgevoerd. Is mevrouw nog in staat deze keuze te maken?”

In Ter Reede kenden ze de vrouw als een ontwikkelde, vrij opgewekte dame. De Graaf: „Natuurlijk is het soms zwaar, maar wij zagen zeker momenten dat zij plezier had.” Na het eigen onderzoek besluit het verpleeghuis dat het niet wil meewerken aan euthanasie, want mevrouw kan volgens de medewerkers niet meer met haar volle verstand beslissen of ze dat wel écht wil. De behandelend arts en de psycholoog in dienst van Ter Reede zijn het erover eens, net als het personeel dat de vrouw verzorgt.

Levenseindekliniek

De Levenseindekliniek wordt ingeschakeld door de vrouw en haar familie. Steven Pleiter, directeur van de kliniek: „We zijn opgericht voor gevallen waarin de eigen arts niet wil meewerken aan het verzoek. We beoordelen het dan nog een keer.”

De Levenseindekliniek komt tot een andere conclusie dan het verpleeghuis. De vrouw is wel degelijk wilsbekwaam, doorziet de consequenties van haar wens. Een arts van de Levenseindekliniek, een onafhankelijk psychiater en een SCEN-arts komen tot dezelfde conclusie: euthanasie kan. De datum wordt bepaald op 19 maart 2015. De vrouw neemt afscheid van familie en haar vriendinnen. Doordat het verpleeghuis niet wil meewerken, moet de zorgovereenkomst met het verpleeghuis worden beëindigd.

Strijd

Dan grijpt verpleeghuis Ter Reede in. Het laat de familie weten dat het de zorgovereenkomst weigert op te zeggen en dreigt justitie in te schakelen. De in de wet vastgelegde mogelijkheid om weg te gaan bij je eigen arts blokkeert Ter Reede. De Graaf: „Wij vonden dat deze vrouw niet kon overzien dat de beslissing om de overeenkomst stop te zetten, direct zou leiden tot haar dood. De dood bespoedigen bij iemand die daar in onze beleving niet zelf over kan beslissen hoort niet bij onze taak.”

De partijen voeren gesprekken, maar komen er niet uit. Zo komt de zaak voor de voorzieningenrechter in Middelburg, in kort geding. De eerste euthanasiedatum verstrijkt. Haar familie is daar zeer verdrietig over, laat hun advocaat Esther Pans weten: „Mevrouw is onrechtmatig vastgehouden door het verpleeghuis. Ter Reede heeft de euthanasiewet aan haar laars gelapt.”

Rechter

Daar gaat de voorzieningenrechter in mee. In zowel Middelburg als Utrecht – afgelopen dinsdag in een schorsingsverzoek – bepaalt de rechtbank dat de vrouw wilsbekwaam is en dat de zorgovereenkomst met het verpleeghuis opgezegd mag worden. De Middelburgse rechter vindt dat de euthanasiewet er juist op is ingericht dat buitenstaanders een gewogen oordeel kunnen vellen. De rechtbank stelt dat de arts van de Levenseindekliniek, de tweede onafhankelijke beoordelaar (SCEN-arts) en de onafhankelijke psychiater bovendien betere kennis en ervaring hebben om een dergelijk besluit te nemen dan de verpleeghuisarts- en psycholoog. De rechter is streng tegen De Graaf: „Ik hoop niet dat u weer iets verzint om het tegen te houden.” Het verpleeghuis moet de vrouw laten gaan.

De familie wil nu rust, laat hun advocaat weten. De Levenseindekliniek stelt het oordeel van de toetsingscommissie euthanasie – dat altijd wordt gegeven – met vertrouwen tegemoet te zien. Toch steekt het De Graaf „dat het oordeel van onze mensen, die mevrouw dagelijks hebben verzorgd, opzij wordt geschoven ten faveure van mensen die alles bij elkaar vijf uur met haar spraken. Wij willen de discussie starten over de rol van behandelaars die mensen dagelijks zien. Zij moeten een belangrijkere rol krijgen in de beoordeling van euthanasiewensen.”