‘Het laatste noordelijke witte neushoornmannetje wordt permanent bewaakt’

Dat schreven verschillende kranten en sites.

illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Het uitsterven van de noordelijke witte neushoorn komt steeds dichterbij. Verschillende kranten en websites, waaronder Huffington Post, CNN en nrc.nl, plaatsten de afgelopen maanden berichten dat er nog maar vijf noordelijke witte neushoorns in leven zijn. Het enige overgebleven mannetje (‘Sudan’) zou onder permanente bewaking staan in een reservaat in Kenia. Rangers moeten het dier beschermen tegen stropers.

Gaat het echt zo slecht met de noordelijke witte neushoorn? We zoeken het uit.

Waar is het op gebaseerd?

In het artikel van The Independent worden cijfers van het Wereld Natuurfonds genoemd. Volgens het WNF leefden er in de jaren 60 nog 2.000 noordelijke witte neushoorns. In de jaren 80 liep dat aantal terug naar 15 dieren en in 2015 waren er nog maar vijf.

En, klopt het?

Om het eerste misverstand maar meteen uit de weg te ruimen: de witte neushoorn is grijs. Het tweede misverstand is subtieler: de noordelijke witte neushoorn is geen unieke soort, maar een ondersoort van de witte neushoorn. De andere ondersoort is (jawel) de zuidelijke witte neushoorn. De zuidelijke ondersoort leeft in Zuid-Afrika, Namibië, Zimbabwe en Kenia. De noordelijke ondersoort kwam ooit voor in Oeganda, Tsjaad, Soedan, Congo en de Centraal-Afrikaanse Republiek.

Met de zuidelijke witte neushoorn gaat het goed. Ook deze ondersoort stond ooit op het randje van uitsterven, maar volgens de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN leefden er in 2010 20.500 zuidelijke witte neushoorns.

Maar hoe slecht staat de noordelijke witte neushoorn er voor? We bellen met Richard Vigne, directeur van het Ol Pejeta Conservancy in Kenia. Dat is het reservaat waar de laatste noordelijke witte neushoorns leven. Het is waar, zegt Vigne. Er zijn er nog vijf. De San Diego Zoo heeft een vrouwtje, de Dvur Kralove Zoo in Tsjechië ook, en in het Keniaanse reservaat leven er nog drie. „Onze neushoorns komen uit Tsjechië. In 2009 zijn de vier neushoorns naar Kenia overgebracht om ze aan het paren te krijgen. Een wanhoopspoging om de ondersoort te redden.”

Het is ook waar dat Sudan het laatste mannetje is. Eind vorig jaar overleden twee andere mannetjes in gevangenschap, in San Diego en in Kenia.

De laatste wilde noordelijke witte neushoorns leefden in het Garamba Nationaal Park in Congo. De afname ging wel trager dan het WNF voorstelt: volgens het IUCN waren er in april 2003 nog 30 neushoorns. De burgeroorlogen die Centraal-Afrika sindsdien teisterden, brachten wapens en stropers naar het leefgebied van de neushoorn. De kwetsbare populatie stortte verder in. „We hebben nog geprobeerd om de laatste neushoorns naar Kenia te brengen”, zegt Vigne, „maar dat liep politiek spaak. Berichten dat er in het zuiden van Soedan nog neushoorns leven, hebben we nooit kunnen bevestigen.”

En klopt het dat Sudan, het laatste mannetje, onder permanente bewaking staat? „Álle neushoorns in het reservaat worden door een grote en dure staf van beveiligers bewaakt”, zegt Vigne. „Maar omdat deze neushoorns zowel zeldzaam als tam zijn (het zijn oud-dierentuindieren), worden ze inderdaad dag en nacht bewaakt door een team van bewapende rangers.” Hij voegt meteen toe: „Dat betekent niet dat er voortdurend iemand naast neushoorns staat met een geweer. Het team is gewoon altijd in de buurt.”

Wat zijn de plannen? Moet Sudan voor nageslacht zorgen? „Sudan is oud, hij kan vrouwtjes niet meer bestijgen, zijn sperma is van slechte kwaliteit”, zegt Vigne. Hij ziet drie opties om de noordelijke witte neushoorn te redden. Voor de eerste twee bestaan de juiste technieken nog niet: neushoorn-IVF of klonen. De laatste optie is om de overgebleven neushoorns met zuidelijke witte neushoorns te kruisen. De ondersoort is dan niet gered, maar hun genen wel.

Conclusie

In het wild zijn al jaren geen noordelijke witte neushoorns meer gezien. In gevangenschap leven nog maar vijf noordelijke witte neushoorns. Sudan is het laatste overgebleven mannetje en wordt op dit moment, net als de overgebleven twee vrouwtjes, permanent beveiligd. We beoordelen de bewering (helaas) als waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl