Een schikking is het meest logisch – en het moeilijkst

Het woord „compromis” is al gevallen. Maar welk?

Wordt het een megaboete of komt er uiteindelijk een schikking tussen het Russische staatsgasbedrijf Gazprom en de Europese Unie?

De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, sloeg meteen met de vuist op tafel. „Absoluut onaanvaardbaar”, was zijn eerste reactie. Hij ziet de uitspraak van de Commissie als een poging om Europese wetgeving met terugwerkende kracht toe te passen. De contracten die Gazprom met de landen in het oosten van Europa heeft gesloten – en die de hoogste prijzen moeten betalen voor het Russische gas – dateren volgens de Russische minister al van vóór de Europese mededingingswetgeving.

Ook Gazprom nam meteen ferm stelling en noemde de bezwaren van Brussel „ongefundeerd”. In een verklaring die nagenoeg tegelijkertijd met de verklaring van eurocommissaris Vestager op de website van Gazprom verscheen, wordt het terrein nauw afgebakend. „Gazprom valt buiten de jurisdictie van de Europese Unie, is een Russisch bedrijf dat volgens de Russische wet opereert, en heeft de status van een strategisch staatsbedrijf”. Met andere woorden: blijf van ons af! Door het „strategische” karakter te benadrukken geeft Gazprom de reactie bovendien extra lading. Dit hoeft immers niet alleen te slaan op het strategisch belang van Gazprom voor de Russische economie, maar kan ook iets suggereren over het Russische belang van de invloedsfeer buiten Rusland.

Dat is precies waartegen Brussel met de mededingingszaak in het geweer is gekomen: onevenredige dominantie van Gazprom op de Europese energiemarkt.

Schikking zou logisch zijn

Toch zitten Rusland en de Europese Unie aan elkaar gebakken als het gaat om energie. Europa betrekt 30 procent van het gas dat wordt verstookt uit Rusland. Gazprom haalt 60 procent van zijn gasinkomsten uit Europa. Niet helemaal toevallig dus liet Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov meteen het woord „compromis” vallen. Rusland wil het helemaal niet op een confrontatie laten aankomen, reageerde hij wat later op de dag. „Dit soort zaken moet absoluut via onderhandelingen worden opgelost.”

Ook in Brussel was de toon niet heel erg scherp. Beide partijen laten kennelijk ruimte voor een oplossing.

Gaspecialist Jonathan Stern van het Oxford Institute for Energy Studies zegt vandaag in de Financial Times dat de Commissie minder ver is gegaan dan ze had kunnen doen. Hij noemt de stand van zaken tussen Europa en Gazprom „een gelijkspel”. Volgens Stern is Gazprom namelijk al langer bezig zich aan te passen aan de Europese regels.

De gewraakte bepalingen dat landen die Russisch gas afnemen dat gas niet aan andere landen zouden mogen doorverkopen, zouden al zijn geschrapt. Hij wijst ook op Litouwen. Dat land is erin geslaagd om het leveringscontract met Gazprom open te breken en een lagere gasprijs te bedingen.

Analisten zijn het erover eens dat een schikking de enige logische uitkomst zou zijn. Maar de weg daarheen wordt buitengewoon lastig geacht. Het zou, volgens ingewijden, namelijk betekenen dat de Europese Unie op de een of andere manier in de keuken van het Russische strategische staatsbedrijf zou moeten kijken. En de grote vraag is of het Rusland van Vladimir Poetin daar op dit moment aan wil.