Column

Een Matteüs-fonds voor culturele investeringen

Zestien miljoen euro verlies. Vorige week plakte het Centraal Bureau voor de Statistiek een getal op de moeilijke tijden die veel middelgrote en kleine musea doormaken. Die 16 miljoen is het negatieve bedrijfsresultaat dat deze musea in totaal boekten in 2013, het eerste jaar dat Rijk en veel gemeenten bezuinigden op hun cultuuruitgaven. En dus het bedrag dat de musea inteerden op hun eigen reserves.

Het contrast met de grote musea (meer dan 100.000 bezoekers) is groot. Die boekten gezamenlijk wel een positief resultaat van 13 miljoen. Zij kregen meer bezoekers, hun kleinere collega’s minder. Natuurlijk hebben heropeningen daar sterk mee te maken (denk aan Rijksmuseum, Stedelijk of De Fundatie). Verbouwde musea trekken meer bezoekers. Meer bezoekers zorgen voor hogere entreeopbrengsten en horeca- en winkelinkomsten. En dat geeft weer de ruimte voor nieuwe investeringen. Dan draait het vliegwiel voor cultureel ondernemerschap.

Aan de CBS-cijfers is niet te zien bij welke musea de pijn zit. Slechts een enkele keer komt er één in de openbaarheid met zijn financiële problemen. Maar dat het schipperen is, dat is duidelijk. En dan blijkt deze week ook nog uit het onderzoek Geven in Nederland van de Vrije Universiteit dat culturele instellingen minder giften krijgen en kleinere instellingen daar het belangrijkste slachtoffer van zijn. De onderzoekers waarschuwen voor het matteüs-effect. Grote instellingen verdringen de kleinere instellingen. Dat geldt voor musea, maar ook voor andere culturele instellingen. Met teruggelopen subsidies en uitblijvend particulier kapitaal gaat zo de ruimte om te investeren ontbreken. En die is juist nodig om het vliegwiel goed op gang te brengen.

Het lijkt zo tijd voor een nationaal cultuur-investeringsfonds, zoals Stichting Cultuur-Ondernemen vorig jaar al opperde. Op sommige plekken is een dergelijk fonds al succesvol. Waarom zou de overheid niet garantiekapitaal storten en zouden banken zich er niet aan verbinden om tegen gunstige voorwaarden extra financiering te verschaffen? Zodat culturele instellingen daadwerkelijk kunnen ondernemen.