Drank? Met een truc koop je dat zo

Twentse onderzoeker zegt dat jongeren net zo makkelijk aan drank komen als 10 jaar geleden.

Als de ene jongere de caissière afleidt die toezicht houdt bij de zelfscan, kan de andere jongere makkelijk drank kopen. Foto Kees van de Veen

Meer dan honderd liter drank sloegen de minderjarigen in. Per persoon. In vier dagen tijd. Een achttal ‘mysteryshoppers’, zeventien jaar oud, schafte de alcohol aan in de Albert Heijn, in opdracht van de Universiteit Twente. Slechts 11,2 procent van de aankooppogingen strandde, na een leeftijdscontrole.

Joris van Hoof, één van de onderzoekers: „Jongeren komen nog net zo makkelijk aan alcohol als tien jaar geleden.” Een boete kregen de supermarkten niet: het ging om de wetenschap.

De afgelopen jaren zijn er voorlichtingscampagnes geweest, de wet is aangescherpt, caissières zijn getraind. Hoe kan het dan dat zo veel jongeren alcohol kunnen kopen?

„Als we de jongeren willekeurig naar supermarkten hadden gestuurd, waren ze veel minder makkelijk aan drank gekomen. Maar het idee van het onderzoek was dat de jongeren van elkaar leerden. Elkaar tips gaven via WhatsApp, hoe ze makkelijk aan alcohol konden komen. En ze moesten zoeken naar de zwakke plekken in de verkoop.”

Wat waren zwakke plekken bij de supermarkt?

„De zelfscan bijvoorbeeld. Vandaar de keuze voor de Albert Heijn: de supermarkt met de meeste zelfscankassa’s. Die kassa’s staan rond een soort betaalplein. Er staan daar wel caissières, maar die moeten toezicht houden op meerdere kassa’s. De caissière ziet op de computer een waarschuwing als er alcohol is gescand en een leeftijdscontrole nodig is. Maar als de caissière het druk heeft en niet snel handelt, kan de klant gewoon weggaan.”

En daar speelden de jongeren op in?

„Ja. Ze werkten samen. De ene leidde de caissière op het betaalplein af met een vraag over, noem eens wat, moestuintjes. De ander kocht dan de drank bij de zelfscan. Voor de duidelijkheid: dit bedachten de jongeren zelf, het was niet onze instructie. Ze pasten ook trucjes toe die bij gewone kassa’s werken. Afrekenen met een motorhelm in de hand. Of met autosleutels aan de sleutelbos, en dan zeggen dat je ID-bewijs nog in de auto ligt.”

Albert Heijn trekt in twijfel of er algemene conclusies aan uw onderzoek te verbinden zijn, zo zegt een woordvoerder in een reactie. Want de jongeren hebben zich ‘specifiek en herhaaldelijk’ gericht op de zwakste schakel van de winkel.

„Dat is helemaal correct. Ze richtten zich op zwakke schakels. Omdat jongeren dat in het echt ook doen.”

Wat beveelt u aan?

„Wat supermarkten nu aan maatregelen nemen, is bij lange na niet genoeg. De overheid: idem. Oké, de leeftijdsgrens is verhoogd naar achttien, er zijn campagnes. Maar minderjarigen kunnen nog steeds zó ontsporen, vlak voor het weekend, met twintig euro in de hand. Ik vind dat de overheid onderzoek moet gelasten naar goede, waterdichte interventiesystemen, zoals computers die via gezichtsherkenning vaststellen of iemand oud genoeg is. Nu houdt de overheid alleen maar bij hoe hoog de naleving is.

„Misschien wel 80 procent over een paar jaar. Oké, maar ook dan blijft er dus een lek van 20 procent. En dáár gaan de jongeren op af.”