Bed-bad-brood: wat is er nou eigenlijk afgesproken?

Van “krankzinnig Haags compromis” tot “beloning van wangedrag”. Dat waren enkele van de reacties op het compromis waartoe VVD en PvdA gisteren kwamen na ruim een week onderhandelen over de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers. Veel politici hadden hun mening al klaar voordat de details van de afspraken goed en wel bekend waren. Wat is er nou precies afgesproken?

Uitgeprocedeerde asielzoekers demonstreren nabij het Tweede Kamer-gebouw. Foto ANP / Bart Maat

Van “krankzinnig Haags compromis” tot “beloning van wangedrag”. Dat waren enkele van de reacties op het compromis waartoe VVD en PvdA gisteren kwamen na ruim een week onderhandelen over de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers. Veel politici hadden hun mening al klaar voordat de details van de afspraken goed en wel bekend waren. Wat is er nou precies afgesproken?

Het was gisteren het eerste concrete punt dat naar buiten kwam: de vijf grootste gemeenten van het land (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Eindhoven) blijft een bed-bad-broodvoorziening die door het Rijk wordt gefinancierd. Dit geldt ook voor het Groningse Ter Apel, waar nu al een vertrekcentrum voor uitgeprocedeerde asielzoekers zit. De situatie voor andere gemeenten is onzekerder (lees hieronder waarom).

Vanuit alle hoeken werd gisteren kritiek geuit op het plan. Gemeenteraadsleden uit het hele land lieten weten zich niet neer te leggen bij de afspraken. Het riep de vraag op, op welke gemeenten de afspraken van toepassing zijn. Wij hebben het voor je op een rij gezet:

De kaart is gebaseerd op gegevens van de Stichting Landelijk Ongedocumenteerden Steunpunt (LOS) en een inventarisatie van de ChristenUnie bij gemeenten van eind vorig jaar. Op de kaart staan alle gemeenten die op zijn minst gedeeltelijk meebetalen aan de opvang van uitgeprocedeerden, of waarvan de gemeenteraad daartoe een motie heeft aangenomen. Volgens de Stichting LOS betalen veel gemeenten voor zo’n 80 procent mee aan organisaties en locaties die opvang bieden. Alleen in Amsterdam, Rotterdam, Leiden en Nijmegen zijn specifiek opvangplekken ingericht voor uitgeprocedeerde asielzoekers, liet een woordvoerder van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers weten.

Wat verandert er voor ‘de grote vijf’?
In financieel opzicht gaat de situatie voor de grote vijf erop vooruit, zegt de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb vanmiddag in NRC.

“Voor ons verbetert er wel iets, want nu betalen we het zelf en straks het Rijk.”

Maar er verandert ook iets voor de grote vijf, want de opvang op de bed-bad-broodlocaties mag voortaan nog maar “een beperkt aantal weken” geboden worden, schrijft staatssecretaris Dijkhoff in de Kamerbrief van gisteravond. Hoe lang dat precies is, blijft nog onduidelijk. Maar “als na deze periode geen sprake is van terugkeerbereidheid, wordt de vreemdeling uit de voorziening gezet”. Dan komt iemand dus weer op straat terecht en is hij of zij aangewezen op bijvoorbeeld de ‘gewone’ daklozenopvang.

Eén probleem wordt dan ook niet opgelost: als een uitgeprocedeerde asielzoeker niet wil terugkeren naar zijn land van herkomst, staat hij op straat. En dat is in strijd met een uitspraak van de hoogste rechter, die bepaalde dat Nederland niet dat soort voorwaarden van terugkeer mag verbinden aan opvang.

De Amsterdamse gemeenteraad was vanwege de beperkingen gisteravond helemaal niet positief over het akkoord. In de raad werd een motie aangenomen die het akkoord “onwenselijk en onacceptabel” noemt. Burgemeester Van der Laan wil “eerst het akkoord maar eens goed bestuderen”.

Wat verandert er voor de overige gemeenten?
Gemeenten die niet tot ‘de grote vijf’ behoren maar nu wel bed-bad-brood aanbieden, mogen dat voorlopig blijven doen. Ze krijgen er geld van het Rijk voor totdat de hoogste rechter in mei uitspraak heeft gedaan over de vraag of Nederland inderdaad tot zulke opvang verplicht is. Het kabinet wil daarna een bestuursakkoord sluiten met de gemeenten, over de vraag hoe zij voortaan omgaan met uitgeprocedeerde asielzoekers.

Als dat niet lukt vóór 1 november van dit jaar, gelden de ‘oude’ regels, en die luiden sinds 2007 dat gemeenten geen opvang meer mogen bieden. Komt er geen akkoord tussen Rijk en gemeenten en bieden gemeenten tóch opvang, dan houdt het Rijk geld in. Bijvoorbeeld door te korten op budgetten voor integratie van vreemdelingen.

De Arnhemse wethouder Henk Kok noemt het akkoord vanmiddag in NRC een “kaasstolpidee”. Hij zegt hoe dan ook noodopvang te willen blijven bieden in zijn gemeente. Kok verwacht niet dat de uitgeprocedeerde vluchtelingen in zijn stad uit eigen beweging zullen vertrekken naar een van de aangewezen grotere steden. “En ik ga ze ook niet brengen.”

Aanleiding voor de gesprekken was de uitspraak van de Raad van Europa, vorige week dinsdag. Die kwam erop neer dat het Nederlandse kabinet zelf een politiek besluit moet nemen over de opvang van ongedocumenteerden.

Lees verder in NRC Handelsblad van vandaag: Veel steden willen uitgeprocedeerden blijven opvangen en Akkoord dat visie kabinet ondermijnt (€)