‘Adam, ik bén Birgitte Nyborg’

Borgen komt naar Nederland, een toneelversie dan. Een interview met artistiek leider Ola Mafalaani: „Zo Deens is de serie niet.”

Artistiek leider Ola Mafaalani. Foto Susan Schuls

Het Noord Nederlands Toneel (NNT) brengt vanaf maart volgende jaar Borgen op toneel; de onvolprezen Deense serie over opkomst en val van politica Birgitte Nyborg.

Het gezelschap verkreeg exclusief de toneelrechten voor Nederland en Vlaanderen. Artistiek leider Ola Mafaalani zat er een jaar lang achter aan. „Ik zag één aflevering, en toen was het raak. Ik moet dit verhaal vertellen; ik bén Birgitte.”

Waarom wilt u Borgen op toneel brengen?

„Ik wilde een voorstelling maken over een vrouw als ik; op een hoge positie met minimaal één kind. De trots en kracht enerzijds; het schuldgevoel anderzijds – dat is iets waar veel vrouwen anno nu mee worstelen. Mijn dramaturg Dirkje Houtman en ik zijn toen in het toneelrepertoire gedoken, maar daar vonden we dit thema nergens. De wereldliteratuur: niets. Toen ik mijn frustratie daarover uitsprak tegen Malou (Gorter, die Nyborg gaat spelen, red.) zei die: ‘heb je Borgen al gezien? Die serie behandelt alles waar jij het over wilt hebben’.

„Dezelfde avond nog ben ik gaan kijken, en het was onmiddellijk raak. Bij de eerste aflevering dacht ik al: dit wordt hem, en bij de vierde heb ik Dirkje wakker gebeld en gezegd: de rechten, nu!”

Waarom denkt u dat de Deense omroep DR een middelgroot Nederlands toneelgezelschap uit Groningen de rechten gunde?

„Dat is honderd procent te danken aan schrijver Adam Price. Via via konden we hem benaderen. Hij belde mij toen ik buiten op een stoepje zat; en ik besefte, dit is het moment, hier komt het op aan. Wat voor hem denk ik de doorslag gaf, was dat ik als eerste zei: ‘Adam, ik bén Birgitte’.”

U wilt het hebben over een vrouw in een topfunctie; is de politieke setting voor u van ondergeschikt belang?

„Geenszins. Mijn werk is altijd politiek. Maar het probleem met bijvoorbeeld de Haagse politiek is: het is saai. Wij weten niets van onze politici, niets van hun privéleven; ik heb de vrouw van Wilders zelfs nog nooit gezien. Wat Borgen zo knap doet: we weten alles over deze mensen. We kennen hun zwaktes en geheimen. Dat maakt politiek menselijk. En spannend: je weet wat achter de schermen op het spel staat. Schrijver Adam Price schreef aanvankelijk succesvolle detectives, en Borgen is daar ook naar gemodelleerd. Lukt het Birgitte of niet? Slagen haar opponenten? Continu is er iemand die haar van de troon wil stoten. Dat model is verslavend.”

Hoe gaat u zo’n nadrukkelijk Deense serie relevant maken voor een Nederlands publiek?

„Zo Deens is de serie niet. Allerlei belangrijke thema’s kunnen zo naar de Nederlandse situatie vertaald. Nederland en Denemarken lijken op elkaar: het zijn kleine welvarende landjes met een platte democratie; ook daar gaat de premier op de fiets naar zijn werk. Wij hebben hier maatschappelijk en politiek dezelfde incidenten gehad. Zijn er niet ook Nederlandse soldaten gesneuveld in Afghanistan? Beleeft de PvdA niet ook een crisis?”

Wilt u actuele Nederlandse politieke verwikkelingen toevoegen? Gronings gas?

„Absoluut. We moeten afwachten wat er speelt op het moment dat we in première gaan. Maar idealiter kunnen de acteurs straks op toneel al improviserend inspelen op actuele ontwikkelingen.”

In de serie is Groenland voor de premier op zeker moment een pijnpunt.

„We hebben overwogen om daar Curaçao van te maken. Maar uiteindelijk hebben we dat toch geschrapt.”

Zo’n serie terugbrengen tot één theaterproductie, dat wordt een slachting.

„Dat zei Adam Price ook. Hij wilde ons graag met de rechten helpen, maar hij had er slapeloze nachten van: But how?, zei hij steeds. We nemen in elk geval de tijd; we beginnen om één uur, en eindigen om elf. We beperken ons tot de eerste twee seizoenen. En we zullen iets meer nadruk leggen op het menselijke aspect: de scheiding van Birgitte, het jeugdtrauma van persvoorlichter Kaspar Juul; na tien uur toneel wil ik wel dat mensen geraakt zijn. Onze tekst is een destillaat: we hebben alleen de echt geniale zinnen behouden.

„We creëren een unieke setting, een combinatie van de sfeer bij een popconcert of een dvd-avondje thuis. Publiek mag drank mee de zaal innemen, we delen hapjes uit tijdens de voorstelling, en tussentijds kan er worden gegeten. Adam, die ook kok is, stelt zelf het menu samen, en laat dat aansluiten bij de handeling op toneel. Daarvoor voegt hij zelfs nog een paar cruciale culinaire scènes toe. De avond is opgedeeld in afleveringen, en de acteurs spelen continu door. Maar publiek kan best een aflevering missen: we spelen ook voor elke nieuwe aflevering een terugblik.”

Wat kan toneel nog toevoegen aan zo’n ijzersterke serie?

„De live-beleving. Het publiek zal bij ons echt léven met de personages. Acteurs en toeschouwers maken ter plaatse dezelfde boog, ze worden gelijktijdig moe. Alsof je er bij bent als er in de kamer nog om half drie wordt gedebatteerd. Je leert ze door en door kennen, als vrienden.

„De reden dat Adam zich heeft ingespannen zodat wij de rechten konden krijgen is omdat hij is opgegroeid met toneel; zijn vader was acteur en regisseur. Daarom wilde hij dit voor ons mogelijk maken, zei hij. Ik vroeg: hoe zorg ik dat we jou eer doen? En toen zei hij: maak jullie voorstelling zo belangrijk als de serie was. Dus dat ga ik doen.

„Daarbij: het is voor iedere Borgen-fan toch geweldig dat hij die serie in een andere vorm nog eens kan zien?”