Zie thuis jonge Bokma schitteren

Oude opnames van toneelstukken vanaf de jaren zestig zijn nu te zien op internet. Dankzij crowdfunding zijn ze gedigitaliseerd.

Petra Laseur als Gertrude, Hans Croiset als Claudius en Pierre Bokma (rechts) als Hamlet in Hamlet van het Publiekstheater (1986), regie Gerardjan Rijnders. foto Kees de Graaff/Collectie TIN

Dichterbij kan het Nederlandse toneelverleden niet komen. En het idee dat een uitvoering na de laatste voorstelling voorgoed voorbij is, is ook achterhaald. Vanaf vandaag zijn bijna veertig historische theater- en dansvoorstellingen online beschikbaar. Op Theaterencyclopedie.nl zijn voorstellingen uit de periode 1964-2008 gratis te zien.

De langste integrale opname is die van De nacht, de moeder van de dag door het Publiekstheater uit 1983 die meer dan drie uur duurt. Al is de kwaliteit niet perfect en zijn de zwart-witbeelden wat beverig en schimmig, onmiskenbaar zien we een heel jonge Pierre Bokma weergaloos acteren.

Dankzij de crowdfundingsactie Zijn/Niet zijn kan de Theatercollectie van de Bijzondere Collecties UvA oude videobanden van voorstellingen digitaliseren en op internet plaatsen. Legendarische uitvoeringen als Wie is bang voor Virginia Woolf? (1964) met Han Bentz van den Berg en Ank van der Moer, Leedvermaak (1982) van Judith Herzberg, Hamlet (1986) door het Publiekstheater met Pierre Bokma in de titelrol en Live (1979) van Hans van Manen door Het Nationale Ballet zijn nu voor iedereen toegankelijk.

„In de keuze komen alle genres aan bod van voorstellingen die van historische betekenis zijn”, zegt conservator Hans van Keulen, verbonden aan Bijzondere Collecties. „Behalve repertoiretoneel zijn ook dans, poppenspel, muziek- en jeugdtheater vertegenwoordigd.” Honderdtwintig donateurs brachten 17.290 euro bijeen, ruimschoots meer dan het streefbedrag van 15.000 euro. Het digitaliseren van VHS- en U-Matic-videobanden was een arbeidsintensief werk, waarvoor het soms nodig was recorders om te bouwen.

De Bijzondere Collecties beschikt, dankzij het voormalige Theaterinstituut, over een verzameling van tienduizend uur theatervideo’s. Bovendien bezit de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) nog eens een veelvoud daarvan. „Maar lang niet alles kunnen we digitaliseren”, zegt Van Keulen. „De meeste musicals en cabaretvoorstellingen zijn uitgezonden door de Publieke Omroep en derhalve hebben zij de rechten. Het laten zien ervan kost 200 euro per minuut. Dat archief is voor ons min of meer gesloten. Ook rechthebbenden zijn weleens lastig. De musicals van Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink worden streng bewaakt door de erven Bannink.”

Het zijn vooral toneelliefhebbers en theaters als de Haarlemse Toneelschuur en de Verkadefabriek in Den Bosch die gezamenlijk materiaal hebben bijgedragen aan Zijn/Niet zijn. De opnamen werden destijds vaak gemaakt met een vaste camera die een technicus plaatste in de lichtcabine. Ze waren vooral voor eigen gebruik. Maar Henk van Dijk, cameraman van choreograaf Van Manen, nam de camera mee op zijn schouder en registreerde het ballet Live vol beweging. Ook de uitvoering van Leedvermaak door Baal bezit een filmische dynamiek. De camera volgt de acteurs in hun vloeiende, levendige spel. Bijzonder is Tsjechovs Een meeuw (2003) in de regie van Theu Boermans met Carice van Houten en Halina Reijn die samen optreden. Legendarisch toen, en nu onmiddellijk te bekijken.