Zevende en toch op de schouders

Het voetbalseizoen loopt op zijn eind. De play-offs voor Europees voetbal komen weer in beeld. Zijn die een succes?

FC Groningen-speler Nick van der Velden nadat de club mei vorig jaar in de finale van de play-offs AZ versloeg. Het veld in de Euroborg werd bestormd door supporters. Foto ROBIN VAN LONKHUIJSEN / ANP

Groots was het volksfeest op de grasmat van de Euroborg. FC Groningen ging Europa in en dat was na het winnen van de play-offs op 18 mei vorig jaar alle reden voor een veldbestorming. Samen hossen en springen. Dat de ploeg, zevende in de reguliere eindstand, 72 dagen later alweer was uitgeschakeld in de Europa League, ontging veel mensen. Nederland vierde nog vakantie toen Groningen in juli roemloos ten onder ging tegen het Schotse Aberdeen. Weg beloning voor het harde werken.

Niet alleen Groningen verloor direct zijn felbegeerde ticket. Ook FC Utrecht en Vitesse werden in de twee jaar ervoor direct uitgeschakeld na het winnen van de play-offs. Toch zijn de clubs positief over het jaarlijkse toetje waarin vier subtoppers strijden om een plek in de voorrondes van de Europa League. Voor de ene club is het de laatste kans om het seizoen nog kleur te geven, voor de ander een cadeau na een onverwacht goed jaar.

Grootste kanshebbers dit seizoen: AZ en Vitesse. Maar ook het ‘kleine’ SC Cambuur heeft nog zicht op deelname aan de play-offs – die straks het tiende seizoen ingaan.

1 Waarom zijn de play-offs ooit geïntroduceerd?

Met de invoering in het seizoen 2005-2006 moet de competitie spannender worden. Ook denkt de KNVB dat het kwaliteitsniveau omhoog gaat en de weerbaarheid van spelers wordt versterkt door beslissende wedstrijden te spelen. Altijd was er de allesbepalende eindklassering geweest, maar sindsdien moet een aantal clubs extra wedstrijden spelen om zich te plaatsen voor Europese toernooien.

Eerst ook voor de Champions League, nu alleen nog voor één plek in de Europa League. Deelnemers zijn de nummers vier tot en met zeven op de ranglijst. Afhankelijk van de winnaar van de KNVB-beker doet ook de nummer acht mee. „We hebben vorig jaar de play-offs geëvalueerd”, zegt Jacco Swart, directeur van Eredivisie CV. „Iedereen vond het meer dan de moeite waard.”

2 Wat maakt het aantrekkelijk?

De kans op een volksfeest zoals in Groningen. Ze werden direct uitgeschakeld, maar club en fans waren toch maar mooi op reis naar Schotland geweest. Hetzelfde gevoel heerste bij ADO Den Haag toen het in 2011 de play-offs won. Eerst massaal richting het Litouwse FK Tauras, daarna over zee richting Omonia Nicosia op Cyprus. „Als club voel je je weer even een grote meneer”, zegt interim-directeur Jan Willem Wigt.

3 Lopen fans er warm voor?

Het is vooral lokaal een grote gebeurtenis bij de clubs die meedoen. De play-offs onttrekken zich aan het oog van het grote publiek. Voor de doorsnee voetbalfan is het seizoen na de 34 rondes gevoelsmatig voorbij. Bovendien slokt de traditionele topdrie de meeste aandacht op: grofweg tweederde van de voetbalsupporters steunt Ajax, Feyenoord of PSV, zegt sportmarketeer Michel van Grunsven. En die drie clubs doen zelden mee aan de play-offs – waardoor de interesse van een grote groep fans wegvalt.

De kijkcijfers bij FOX Sports in de play-offs liggen in lijn met die van het reguliere seizoen, zegt hij. Dat geldt ook voor de toeschouwersaantallen. Al verschilt dat per club; de ene club geeft seizoenkaarthouders gratis toegang in de play-offs, terwijl bij anderen apart kaartjes moeten worden gekocht.

4 Is er een keerzijde?

Ja. Plaatsing voor Europees voetbal betekent: veel kosten (vliegtuig, hotel, aanpassing aan stadion). En niet alle clubs zijn daar op voorbereid. Zoals SC Cambuur, dat nog kans maakt op de play-offs. Plaatsing voor Europa zou een stunt zijn voor de club uit Leeuwarden, maar tegelijkertijd zijn er zorgen bij algemeen directeur Ard de Graaf. „Het zal een hele toer zijn voor onze organisatie om dat voor elkaar te krijgen”, zegt hij. En het Europese avontuur brengt de club financieel niet verder: „Het heeft geen positief effect op de begroting.” Uitschakeling ettert lang na, zegt FC Utrecht-directeur Wilco van Schaik. „Heel de stad brandde toen we het haalden. Maar wat leverde het op? Je moet het niet romantiseren.”

Winnaars van de play-offs hebben een korte zomervakantie. Later in het seizoen ondervinden trainers daar hinder van: spelers zijn sneller moe.

5 Doen andere landen het ook?

Ja. België. Daar is het systeem complexer en doen alle clubs mee. Na dertig speeldagen worden punten gehalveerd en spelen de bovenste zes om de landstitel. Zo is de Belgische competitie verzekerd van een sensationeel slot, terwijl de Nederlandse eredivisie nu grotendeels is beslist.

Aad de Mos, ex-trainer van PSV en KV Mechelen, is in het AD enthousiast over die opzet: „Het publiek vreet het. Ze noemen het allemaal Champions League-wedstrijden. De kijkcijfers schieten omhoog en stadions zijn stijf uitverkocht.”