Wat is de juiste dosis iPad voor je (klein-)kind?

Tablets maken kinderen dom en dik, zeggen sommige onderzoekers. Is het echt zo erg?

Illustratie Kristiaan der Nederlanden

Het zijn verwarrende tijden voor jonge ouders. Niemand kan zonder zijn smartphone of tablet, maar als je kind langer dan een uur achter de iPad zit, schijnt het zo ongeveer in een zombie te veranderen. Even googelen en je vindt talloze onheilspellende onderzoeken die stellen dat beeldschermen kinderen dom, dik en zelfs dement maken.

Tegelijkertijd zijn tablets en smartphones razendsnel tot het leven van jonge kinderen gaan behoren. Nog voor hun eerste verjaardag gebruikt 45 procent van de kinderen al een tablet. Kinderen van een tot vier jaar spelen nu dagelijks bijna drie keer zo lang (34 minuten) op een tablet als in 2012, blijkt uit het pas verschenen onderzoek Iene Miene Media van het Nederlands Jeugdinstituut.

Maximaal dertig minuten per dag

Kan het kwaad om je kind even achter de iPad te zetten terwijl je kookt? Onderzoeken naar mediagebruik door kinderen geven geen eenduidig antwoord. Voor elk onderzoek dat een positieve kant van digitaal mediagebruik door kinderen belicht, is wel een onderzoek te vinden dat wijst op een of ander schadelijk gevolg.

Toch zijn de belangrijke binnen- en buitenlandse adviesorganen het over één ding eens: te lang is niet goed. Onderzoekscentrum Mijn Kind Online adviseert maximaal 30 minuten per dag achter een scherm voor een tweejarige, oplopend tot een à anderhalf uur voor tienjarigen. De Amerikaanse Vereniging voor Kinderartsen (AAP) houdt het bij geen tablet of tv voor kinderen onder de twee jaar.

Best strenge richtlijnen, maar ze komen niet uit de lucht vallen. Echte ervaringen en direct contact met andere mensen zijn cruciaal voor de ontwikkeling van een kind, blijkt uit onderzoek. „Kinderen moeten ruimschoots de gelegenheid krijgen al hun zintuigen te ontwikkelen. Dus niet alleen kijken en luisteren naar een beeldscherm, maar ook voelen, proeven en ruiken in de echte wereld”, zegt Remco Pijpers van Mijn Kind Online. „Daarom is het belangrijk dat beeldschermen geen vervanging worden voor binnen- en buitenspelen.”

Ander onderzoek wijst uit dat hele jonge kinderen nog maar weinig begrijpen van de filmpjes die ouders hun voorschotelen. De AAP noemt vier studies waaruit blijkt dat Sesamstraat kijken geen of een negatief effect heeft op de taalontwikkeling van kinderen onder de twee jaar.Kinderen van die leeftijd zijn simpelweg nog niet in staat te begrijpen wat zich op het beeldscherm afspeelt.

Nog een reden om de kids niet te lang achter de tablet te laten zitten: het is slecht voor de ogen. Als ze lange dagen ach- ter een beeldscherm maken, kan dat bijziendheid veroorzaken, aldus een recente Nederlandse studie.

Onderzoekers van het Erasmus MC volgden 5.000 Rotterdamse kinderen vanaf hun geboorte. Uit het onderzoek blijkt dat kinderen van zes jaar die meer dan twee uur per dag besteden aan lezen en computerspelletjes spelen, vaker bijziend zijn. De onderzoekers schatten dat het aantal kinderen dat een bril nodig heeft om van veraf goed te zien in veertig jaar is verdubbeld. Ook in het buitenland is er sprake van een ‘bijziendheids-boom’, die het wetenschappelijke tijdschrift Nature eveneens toeschrijft aan de toegenomen tijd die we achter beeldschermen doorbrengen.

Dan zijn er nog onderzoekers die beweren dat kinderen dom en dement worden van computergebruik. De Duitse psychiater Manfred Spitzer zegt dat het geheugen van kinderen achteruitgaat door digitale media. Computers zouden op grote schaal spraak- en leerproblemen, aandachtsstoornissen, stress en depressie veroorzaken. Op zijn bestseller Digitale Dementie is wel veel kritiek. Hij zou selectief citeren en resultaten manipuleren.

Maar als digitale media onze geestelijke vermogens daadwerkelijk verzwakken, zoals Spitzer claimt, hoe komt het dan dat kinderen over de hele wereld gemiddeld steeds slimmer worden? Het is een breed geaccepteerd gegeven onder specialisten dat kinderen over de hele wereld steeds beter scoren op IQ-testen. Dit zogheten ‘Flynn-effect’, naar de Nieuw-Zeelandse psycholoog James Flynn die het fenomeen ontdekte, zorgt voor een toename van het gemiddelde IQ met drie punten per decennium. De opmars van het gemiddelde IQ leek even te stoppen, maar de afgelopen jaren behalen kinderen weer hogere IQ-scores.

Kies de juiste apps

Terug naar dat moment van de dag waarop ouders zoon- of dochterlief even ‘uit’ zetten met een tablet of telefoon. Filmpjes van clown Bumba of klusjesman Bob de Bouwer werken perfect als afleiding, maar hebben weinig educatieve waarde.

Gelukkig zijn er ook apps die kinderen iets proberen bij te brengen. En die blijken te werken. Zo wijst de Britse psycholoog Rosie Flewitt erop dat touchscreens motiverend zijn voor kinderen. Omdat kinderen de technologie interessant vinden, zijn ze eerder geneigd zich in leerzame apps te verdiepen. Kinderen die moeite hebben met leren uit boeken, komen wel vooruit op iPads.

Ook onderzoeken naar specifieke educatieve apps geven positieve resultaten. Een recent onderzoek van de New York University toont aan dat de app Learn With Homer precies doet waar hij voor bedoeld is: kinderen beter leren taalklanken te herkennen en te maken. Nadat vier-en vijfjarigen zes weken lang elk dag een kwartiertje de app op school gebruikten, scoorden ze beter op spraak- en luistertests dan de kinderen die op dezelfde momenten een wiskunde-app kregen.

Met de juiste dagelijkse dosering (niet te lang) en de juiste apps (zie kader) kunnen tablets weinig kwaad, zegt ook hoogleraar mediaopvoeding Peter Nikken. „Een goede app kan een verrijking zijn voor een kind.” Hij merkt op dat zorgen over de mogelijk schadelijke impact van technologie niet nieuw zijn. „Vijftien jaar geleden waren er zorgen over de Telekidsgeneratie die urenlang achter de tv zat. Die kinderen van toen zijn nu mijn studenten. Ik kan je vertellen dat ze prima functioneren.”