VVD en PvdA bereiken akkoord over illegalenopvang

Vicepremier Lodewijk Asscher (L) en premier Mark Rutte geven een toelichting op het akkoord over de opvang van illegalen. De fracties van de regeringspartijen VVD en PvdA hebben zich geschaard achter het compromis dat de top van de regeringscoalitie eerder wist te bereiken. Foto ANP / Martijn Beekman

De fracties van de VVD en PvdA steunen het akkoord over de illegalenopvang. Na ruim een week overleggen werd vandaag een compromis bereikt, waarin is afgesproken dat alleen vijf grote steden nog een vorm van tijdelijke opvang van illegalen krijgen. Het akkoord werd vanavond gepresenteerd door premier Mark Rutte (VVD) en vicepremier Lodewijk Asscher (PvdA).

Zowel Asscher als Rutte zei dat uitgeprocedeerde asielzoekers worden geholpen om “tot de conclusie te komen dat het beter is om terug te keren naar het land van herkomst”. Na een “beperkt aantal weken wordt aan illegalen gevraagd of ze mee willen werken aan hun vertrek. Rutte:

“Als het antwoord ja is, gaan we deze persoon echt helpen om terug te keren. Zo nee, dan stoppen de voorzieningen.”

Asscher noemde het akkoord een “zwaarbevochten compromis”. Ook de premier gaf toe dat het een moeilijk onderwerp was, omdat beide partijen verschillend over de kwestie denken. “Maar we zijn eruit gekomen, dat is het goede nieuws”, aldus Rutte.

De details over het plan staan in een brief van staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Veiligheid en Justitie, VVD). Volgens hem is het de keuze van illegalen zelf om op straat te belanden, omdat dit komt doordat zij niet mee willen werken aan hun vertrek. Dijkhoff voegt toe dat gezinnen met kinderen nooit op straat zullen worden geplaatst, omdat “kinderen niet de dupe mogen worden van de keuze van de ouders.”

“Voorportaal”

De desbetreffende gemeenten zijn Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag en Eindhoven. Volgens bronnen van ANP zijn de burgemeesters van de steden positief over het plan. Overige gemeenten die nu al opvang verlenen, mogen dat blijven doen tot de hoogste bestuursrechter uitspraak heeft gedaan over de vraag of opvang nodig is. Illegalen kunnen ook in een vrijheidsbeperkende locatie in Ter Apel terecht, waar wordt gewerkt aan hun terugkeer.

De uitgeprocedeerde asielzoekers mogen in die steden een aantal weken in de deels door het Rijk gefinancierde opvang verblijven. Hun verblijfstijd is niet aan een maximum gebonden. De sobere bed-bad-en-brood-opvang wordt een soort “voorportaal” waar illegalen een tijdje kunnen uitrusten. Daarna kunnen ze kiezen of ze meewerken aan hun vertrek of niet. Als ze dat niet doen, worden ze alsnog op straat gezet.

Op dit moment geven tientallen gemeenten in Nederland opvang aan illegalen. De ChristenUnie deed vorig jaar een inventarisatie. Daaruit bleek dat “in ieder geval 50 gemeenten nu al voorzien in een bed-bad-brood-voorziening voor uitgeprocedeerde vreemdelingen, of bezig zijn om deze voorzieningen te treffen.”

Zijlstra: voorzieningen sluiten

De voorzieningen die bed, bad en brood bieden aan illegalen moeten hun deuren sluiten. Dat zei VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra vanavond in reactie op het akkoord:

“Er blijft geen opvang over die ik dicht wil, want ze gaan allemaal dicht.”

Hij kiest daarmee voor een harde opstelling, waar PvdA-leider Diederik Samsom het niet mee eens is. Samsom:

“Voorlopig hoeven gemeenten nergens mee op te houden. We wachten op een uitspraak van de Raad van State.”

Burgemeesters kunnen volgens de PvdA-fractievoorzitter altijd zeggen: “Bij mij slaapt niemand onder de brug, die krijgt noodopvang.”

Fractievoorzitters tevreden

Maar beide fractievoorzitters zijn wel blij met het resultaat dat vandaag werd bereikt. Samsom:

“Ik denk dat er iets moois ligt. Dit is voor de PvdA een goede oplossing, vooral voor de mensen op straat. We gaan op een andere manier werken voor mensen die hier echt niet kunnen blijven. Er blijft een vorm van opvang. Wij willen ook dat mensen die hier niet mogen blijven, uiteindelijk terugkeren naar hun land van herkomst. Maar soms is daar wat tijd en rust voor nodig. We willen niet dat ze in die periode op straat moeten slapen.”

Hij zei dat het overleg soms moeizaam was, maar voegde toe dat “deze coalitie sterk is en nooit op klappen heeft gestaan”. Ook Zijlstra is content:

“De VVD-fractie is tevreden met wat er voorligt en heeft ermee ingestemd. Ik vind dat er een prima resultaat ligt.”

Reacties uit de politiek

D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold is kritisch. Hij spreekt van een “Haagse werkelijkheid”, die haaks staat op de alledaagse realiteit:

“Als wat we nu lezen in de media inderdaad de uitkomst is, dan is dit echt een krankzinnig Haags compromis. Je kan moeilijk zeggen dat het ondoordacht is want ze hebben er elf dagen over nagedacht, maar dit verschuift de problematiek naar een aantal gemeenten. Het is ook het vooruitschuiven van de problematiek want na een paar weken moet ineens duidelijk zijn wat al jaren niet lukt. In Rotterdam krijgt wethouder Joost Eerdmans een probleem want hij moet alle illegalen die nu nog in Brabant en Zeeland zitten opvangen.”

Pechtold wees erop dat veel gemeenten ook zo hun vraagtekens zetten:

“In een gemeente als Nijmegen wil een meerderheid van de raad de opvang doorzetten. Ik denk dat het kabinet bij de Vereniging Nederlandse Gemeenten bot gaat vangen. Die gaan zeggen: jongens dit is onwerkbaar. En dat vind ik ook, het is een Haagse werkelijkheid.”

Ook SP-leider Emile Roemer denkt dat dit compromis de huidige problemen niet zal oplossen:

“Het is onacceptabel dat het kabinet nu het probleem alleen maar groter maakt. Want over een paar weken staat straks iederéén weer op straat; ook de mensen die nu wèl in opvang zitten. De SP is voor opvang voor een langere periode, op meerdere plekken in het land en met de enige eis dat men moet meewerken aan een oplossing als voorwaarde voor toegang. Opvang is namelijk beter voor de mensen om wie het gaat en het is beter voor alle anderen in ons land, omdat het voorkomt dat er mensen op straat gaan zwerven.”

ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind denkt zelfs dat het plan “rechtstreeks ingaat tegen de uitspraak van de Raad van Europa en ook tegen de aangenomen Pauluskerkmotie van de ChristenUnie”, zo meldt hij op Twitter. Hier voegt hij aan toe:

Twitter avatar JoelVoordewind Joël Voordewind CU wil met spoed hoorzitting met burgemeesters en vluchtelingenorganisaties voor het debat over de deal over BBB. #draagvlakpolsen

Hoewel de kritiek van Geert Wilders zich op andere punten toespitste, had ook de PVV-leider geen goed woord over voor het akkoord:

“De VVD beloont het wangedrag van illegalen met extra opvang. De PVV is hier absoluut niet over te spreken. Illegalen die zich niet aan hun vertrekplicht hebben gehouden krijgen nu op kosten van de belastingbetaler opvang aangeboden. Dat is de wereld op zijn kop. De zwakke knieën van de VVD zorgen steeds weer voor een versoepeling van het vreemdelingenbeleid en brengen Nederland steeds verder naar de afgrond.”

Kort na het afsluiten van het akkoord deelde Wilders op Twitter een video die hij voor de Duitse anti-islambeweging Pegida opnam. Vorige week sprak Wilders in Dresden een menigte van 10.000 Pegida-aanhangers toe. Bekijk hier het filmpje dat Wilders vanavond deelde:

https://www.youtube.com/watch?v=MudUSn8OOG4

Ook gemeentepolitici kritisch

Politici uit de gemeentepolitiek hebben zich eveneens kritisch uitgelaten over het compromis. Haarlem, Arnhem en Groningen hebben al gezegd hun noodopvang niet te willen sluiten.

Twitter avatar KlaasVerschuure Klaas Verschuure Veel uitgeprocedeerden kunnen niet terug! Een leven op straat is inhumaan en levert openbare orde en gezondheidsproblemen op! #BedBadBrood
Twitter avatar Cathelijne_GL Cathelijne Bouwkamp Dus #Arnhem moet stoppen met bed, bad, brood?! Wat een schande!
Twitter avatar RutgerGW Rutger Groot Wassink Eindeloos vergaderen. En dan met zo’n niet-werkende broddeloplossing komen. Weg ermee! #bedbadbrood
Twitter avatar GroenLinks030 GroenLinks Utrecht ‘Contouren #bedbadbrood onacceptabel,’ zegt @GroenLinks030-fractievoorzitter @HeleBoer
Twitter avatar RemineAlberts Remine Alberts Wat een stelletje oetlullen daar in Den Haag! Dit kun je onmogelijk een oplossing noemen #bedbadbrood
Twitter avatar RobJetten Rob Jetten Op twitter zie ik een ruime meerderheid om #bedbadbrood gewoon voort te zetten in Nijmegen. PvdA & VVD in TK kunnen de boom in #raad024

‘Symboolpolitiek’

Mensenrechtenorganisatie Amnesty International stelde vanavond dat het plan van de coalitie in strijd is met een uitspraak van het Europese Comité voor Sociale Rechten (ECSR). Het blijft namelijk onder bepaalde voorwaarden mogelijk dat mensen op straat worden gezet. Volgens Amnesty heeft het Comité geoordeeld dat de Nederlandse overheid moet zorgen voor geschikte voorzieningen, zodat de menselijke waardigheid niet wordt geschaad:

“Deze uitspraak is niet voor meerderlei uitleg vatbaar. Toegang tot voedsel, water, kleding en een veilige plek om te slapen zijn minimumvereisten om te kunnen overleven”, aldus Amnesty.”

Twitter avatar amnestynl Amnesty NL Akkoord bed, bad, brood druist in tegen uitspraak Europese Comité voor Sociale Rechten http://t.co/DvZbv7ga5c

Wij Zijn Hier, de actiegroep die uitgeprocedeerde asielzoekers in het Vluchtgebouw en de Vluchttoren in Amsterdam bijstaat, is niet blij met het geruzie van de politiek over het illegalenbeleid. Tegenover ANP liet woordvoerder Marjan Sax weten:

“De hele heisa over bed, bad en brood is symboolpolitiek. Het is maar een klein deel van het asielbeleid. Het gaat niet om veel mensen en niet veel geld. Het is onverstandig de kleinere gemeenten te dwingen te stoppen met noodopvang. In het verleden werkte dit ook niet. Mensen gaan dan zwerven.”

Sax wijst erop dat uitgeprocedeerde asielzoekers in veel gevallen niets kunnen doen aan hun uitzichtloze situatie:

“Het is onmogelijk een sluitend asielbeleid te maken en het is treurig mensen te criminaliseren die niet terug kúnnen. Door technische redenen kunnen deze mensen niet terug, omdat ambassades bijvoorbeeld niet meewerken. Dit is een akkoord van politici die spierballentaal willen gebruiken, maar die de realiteit niet kennen of onder ogen willen zien.”

Ook Vluchtelingenwerk Nederland is niet blij met het akkoord en verwijst naar de uitspraak van het ECSR:

“Uit die uitspraak blijkt namelijk dat Nederland basale noodhulp (voedsel, kleding en onderdak) moet bieden. Hieraan mogen geen voorwaarden verbonden worden. Dit is een basaal mensenrecht. Het maakt daarbij niet uit of iemand wel of niet legaal in Nederland verblijft. Het gaat juist om de menselijke waardigheid. Het Rijk zou daarom een structurele voorziening moeten bieden.”

Twitter avatar VluchtelingWerk VluchtelingenWerk NL Teleurstellend akkoord. Belangrijkste zou menselijke waardigheid moeten zijn, niet terugkeer. Bovendien in strijd met ECSR. #bedbadbrood

Lange discussie

De VVD en PvdA hebben meer dan een week overlegd voor het akkoord eindelijk op tafel lag. Beide partijen hebben dan ook verschillende opvattingen over hoe met uitgeprocedeerde asielzoekers moet worden omgegaan. De VVD vreest dat ‘bed, bad, brood’ een aanzuigende werking heeft op asielzoekers en bovendien illegalen motiveert om niet uit Nederland te vertrekken. De PvdA vindt juist dat alle mensen in Nederland, ook illegalen, te allen tijde recht hebben op een vorm van basisopvang.

Lees ook op NRC:

  • In 5 minuten bijgepraat: ‘bed, bad, brood’ en de spanningen in de coalitie
  • Bed-bad-brood: geen stormloop (€)