Met sorry bekent NAM nog geen schuld

Gasbedrijf NAM excuseert zich voor het aardbevingsverdriet in Groningen. Maar over minder pompen rept de directeur niet.

Foto Robin Utrecht/ANP

Het duurde twee maanden maar het hoge woord is eruit. De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) zegt ‘sorry’. Directeur Gerald Schotman biedt de Groningers excuses aan voor het aardbevingsverdriet dat het gasbedrijf heeft aangericht. „Ik betreur het dat we niet eerder verdergaand onderzoek naar de veiligheidsrisico’s hebben gedaan”, zei hij gisteren in de Tweede Kamer.

De NAM, een joint venture van Shell en ExxonMobil, had „nieuwsgieriger kunnen zijn naar wat er precies gebeurt in en boven de bodem van Groningen”. En, erkende de NAM-directeur: „We hadden meer open kunnen staan voor geluiden van buiten.”

Schotman was in de Tweede Kamer om te reageren op het snoeiharde rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV). Dat concludeerde in februari dat de veiligheid bij de gaswinning in Groningen jarenlang is genegeerd. Terwijl al sinds 1993 vaststaat dat gaswinning leidt tot aardbevingen, kregen de opbrengsten voorrang. Risico’s werden „niet onderkend”.

De zware klap van 2012

Dat gebeurde pas na de zware klap bij Huizinge, op 16 augustus 2012. Eerder bood minister Kamp (Economische Zaken, VVD) al excuses aan namens het kabinet, nu volgt de uitbater van het gasveld. Schotman: „Deze woorden komen recht uit mijn hart.”

Maar een schuldbekentenis? Nee, zo wegen juristen de woorden nog niet. De NAM-directeur had het over ‘kunnen doen’, niet over ‘moeten doen’. Sterker nog: de belangrijkste conclusie uit het rapport – veiligheid speelde geen rol – verwierp Schotman. Hoe had de NAM moeten weten dat er door gaswinning almaar meer en zwaardere aardbevingen dreigen?

De onderzoeksinstituten KNMI en TNO, beklemtoonde hij, hebben daarover nooit aan de bel getrokken. „Onze mensen hebben al die tijd naar eer en geweten gehandeld”, hield hij de Kamerleden voor. En hij ontkende dat de NAM haar ‘zorgplicht’ heeft verzaakt, terwijl de Onderzoeksraad dat het gasbedrijf wel aanrekent. „De productie is nooit willens en wetens verhoogd ten koste van de veiligheid.”

Daar plaatste voormalig inspecteur-generaal Jan de Jong van het Staatstoezicht op de Mijnen vraagtekens bij. Althans: voor het jaar 2013. De toezichthouder waarschuwde na ‘Huizinge’ om de winning zo snel en zo realistisch als mogelijk terug te dringen, maar uitgerekend dat jaar won de NAM 25 procent meer dan afgesproken: bijna 54 miljard kuub. En dat was geen verrassing voor de minister, benadrukte De Jong: „Hij werd in 2013 regelmatig geïnformeerd dat er een record aan zat te komen. Dat heb ik hem zelf in de Kamer horen vertellen.”

De Kamerleden wilden van de genodigden vooral weten hoe ze de situatie in Groningen nu inschatten. Kan de NAM, vroeg Kamerlid Jan Vos (PvdA), op dit moment de veiligheid van de Groningers garanderen? En zo niet, wanneer dan wel? Veiligheid en garanderen gaan niet samen, reageerde NAM-directeur Schotman, en „heel veel weten we nog niet”. Maar op basis van de nieuwe risicosommen die zijn bedrijf voor 1 mei naar de minister moet sturen kon hij al wel loslaten: „Het gaat over acceptabele veiligheidsrisico’s. En die zijn te overzien.”

Of de gaskraan daarvoor verder dicht moet, zoals De Jong eerder in deze krant bepleitte, zei de directeur van de NAM er niet bij. Wel belooft hij dat het gaswinningsbedrijf nog dit jaar 3.000 huizen „veiliger zal maken” en langlopende schadegevallen zal afhandelen.

De Groningers reageren afwachtend op de excuses. Bewonersorganisatie Groninger Bodem Beweging noemt het „een goed begin”. „Maar wat hebben we in Groningen aan woorden? We willen daden”, zegt secretaris Dick Kleijer. Opgetogen is alleen advocaat Pieter Huitema. Hij staat 800 gedupeerde huiseigenaren en twaalf woningcorporaties bij die een vergoeding eisen voor de waardevermindering van hun huizen. „Dit is een verkapte erkenning dat de NAM onzorgvuldig heeft gehandeld.” De raadsman wil zo snel mogelijk met het gasbedrijf „om tafel”. „Dan kunnen we de rechtszaak in juni misschien voorkomen.”

Opvallend afwezig bij de hoorzitting was de directeur van Shell Nederland, Dick Benschop. Zijn bedrijf is samen met Exxon Mobil aandeelhouder van de NAM. Benschop was verhinderd, hij zat in het buitenland. Volgens Kamerlid Liesbeth van Tongeren (GroenLinks), organisator van de bijeenkomst, kon Shell „niemand anders sturen die iets over de gaswinning in Groningen wilde zeggen”.