Hoezo, aanzuigende werking?

De argumentatie in het asieldebat rammelt, vindt Roxane van Iperen. In plaats van een rationeel debat te voeren laten we ons leiden door angst.

Een asielzoeker wordt gefotografeerd in de haven van Palerno, de grootste stad van Sicilië. Vorige week kwamen op deze plek zo'n 480 vluchtelingen aan land. Foto Reuters

Minstens elfhonderd mensen verdronken afgelopen week in de Middellandse zee. Zevenendertig klaslokalen vol naamloze individuen op de zeebodem. Reacties kun je splitsen in twee groepen: de mensen die ach en wee roepen en worden weggezet als emotioneel („wil je ze dan allemaal hierheen halen?”), en degenen die hun kop erbij houden en wijzen naar de vloedgolf aan immigranten, het falende Europese asielbeleid en de aanzuigende werking ervan. Twee standpunten die tot uiting komen in de bed-bad-brood-crisis tussen PvdA en VVD.

In dit soort complexe situaties is het van belang beslissingen te nemen op rationele gronden en draagvlak te vinden voor die beslissingen. Precies daar gaat het mis. De argumentatie zoals die wordt uitgespeeld rammelt en veroorzaakt een publieke opinie die, ten onrechte, als weldoordacht wordt beschouwd.

Ten eerste het falende Europese beleid, dat als argument wordt genoemd voor een strengere nationale aanpak. Als de Europese Commissie zijn verantwoordelijkheid niet neemt met de vluchtelingenstromen, rest Nederland slechts de optie de grenzen te sluiten, zo hoorden we uit de mond van onder meer Zijlstra en Teeven (beiden VVD). De opmerkingen passen bij een trend van verzet tegen supranationale zeggenschap en terugtrekkende bewegingen naar nationale besluitvorming. Dit zien we ook in andere landen: de Britse minister van Justitie Grayling dreigde het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens op te zeggen zodat het laatste woord weer bij het Supreme Court ligt in plaats van bij het Hof van Straatsburg, Italië schendt de Dublinverordening door asielzoekers ongeregistreerd de EU in te laten reizen, waarin Frankrijk op zijn beurt een legitimatie vindt het Schengenakkoord te negeren en vrije doorgang van deze mensen te blokkeren. Europa heeft in het verleden wel degelijk geprobeerd een geharmoniseerd asielbeleid op te stellen, met een verdeelsleutel, één asielprocedure en status, juist om het bovenstaande te voorkomen. ‘De buitengrens is van ons allemaal’, was het krachtige standpunt van Jeanine Hennis (VVD) die destijds Europarlementariër was. Maar na vijf jaar onderhandelen bevatte het Gemeenschappelijke Europese Asiel Stelsel geen échte harmonisatie of verdeelsleutel, omdat de noordelijke lidstaten dat tegenhielden. Het behelst slechts een aantal minimumnormen en faciliteert een restrictief, nationaal beleid. Dat Teeven nu Brussel de schuld geeft van falend asielbeleid, terwijl Nederland zelf heeft gelobbyd voor zo min mogelijk verplichtingen, slaat nergens op.

Cijfers zonder context

Het tweede argument betreft de ‘vloedgolf’ aan asielzoekers. Als je de tv aanzet, krijg je de indruk dat half Syrië en Afrika naar ons onderweg zijn. Het noemen van cijfers zonder context creëert dat gevoel. Veelgehoord credo over de Syrische problematiek is ‘opvang in de regio’. Er zijn 3,8 miljoen Syriërs buiten hun landgrenzen gevlucht. Daarvan vroegen er in 2014 119.000 asiel aan in de EU; 11.500 in Nederland. Dat is 0,3 procent van het totaal. Een beter voorbeeld van opvang in de regio dan ons huidige beleid, is onmogelijk. In mei verkondigde Teeven dat het aantal Eritreeërs dat naar ons land komt is verviervoudigd en mede hierdoor het aantal vluchtelingen voor 2014 uitkomt op 65.000. Hij baseert dit op één periode waarin een stijging te zien is. De cijfers worden dezelfde avond in het journaal overgenomen. We zijn een jaar verder en het totaal voor 2014 kwam uit op 27.000, waarvan 4.000 uit Eritrea. In perspectief: de jaren 90 kende een gemiddelde van 37.000 aanvragen per jaar.

Als laatste het argument van de aanzuigende werking. Dit gaat uit van de theorie dat migratie te stoppen is door iets aan de push- en pullfactoren te doen. Het beleid van de Nederlandse regering is erop gericht de pullfactoren te verminderen, door verscherpt visumbeleid en minimale opvang, met als redenering dat de migrant vervolgens een kosten-baten-analyse maakt. Onderzoek heeft allang aangetoond dat dit beleid niet effectief is en vooral de publieke opinie dient. De motieven van migratie zijn complexer. Als er gruwelijke dingen gebeuren, is het – naast medeleven – zaak ons hoofd erbij te houden om erger te voorkomen. Maar te doen alsof er nu sprake is van een rationeel debat, is een farce. Er heerst slechts angst. En waarvoor?