Geef aan cultuur en treed zo toe tot een wondere wereld

Nederlanders zijn gulle gevers. Het valt te lezen in Geven in Nederland 2015, rapport van een tweejaarlijks onderzoek naar filantropie. De gestage daling van de giften tot 2011 blijkt, ondanks de recessie, in 2013 gestopt. Er werd zelfs iets meer gegeven: 4,4 miljard (tegen 4,3 miljard in 2011). Aan wie schenken de Nederlanders? De populairste goede doelen zijn kerken en levensbeschouwelijke instellingen, gevolgd door instanties die zich bekommeren om sport, gezondheid, sociaal verkeer en internationale hulp. Behalve de sport kregen al die doelen in 2013 meer dan in 2011.

Uit dit onderzoek blijkt dat de culturele sector in het gedrang zit. Giften lopen niet op maar terug, in 2013 kreeg men 12 miljoen euro minder dan in 2011 en maar liefst 172 miljoen euro minder dan in 2009. Erfenissen belanden slechts sporadisch bij de cultuur: 3 miljoen euro op een totaal van 265 miljoen. Daarmee zijn kunst en cultuur, samen met onderzoek en onderwijs, terechtgekomen in de categorie waar de gulle gever minder graag aan schenkt.

En dat is wrang, omdat de overheid in 2011 de fikse cultuurbezuinigingen (320 miljoen euro minder) deels legitimeerde met de vaste overtuiging dat de particuliere sector het verschil filantropisch zou bijpassen. Er werd verwezen naar de VS, waar een traditie bestaat van vermogende ondernemingen en weldoeners die zich nadrukkelijk verantwoordelijk maken voor de kunsten. Met lagere belastingen daartegenover. Vandaar de Geefwet (2011), die in Nederland schenkers aan cultuur een belastingvoordeel oplevert.

Met die Geefwet in de hand kan de culturele sector in Nederland zich volgens de regering inspannen om giften binnen te halen. Dat is overigens pas mogelijk sinds 2013 – tot dan duurde het eer de Europese Commissie vaststelde dat de Geefwet geen ongeoorloofde staatssteun was. De wet moet zijn beslag eigenlijk nog krijgen. Intussen bleek de particuliere sector ervoor te passen de cultuurbezuinigingen recht te breien.

Belastingvoordeel tikt aan bij een groter bedrag. Mocht de Geefwet soelaas bieden, dan vooral voor de grotere instellingen waar aanzienlijker gesponsord wordt. De kleine instellingen hebben er minder aan. Ze kunnen zich gesterkt weten door het VU-onderzoek: het bedrijfsleven geeft liever aan sport, maar voor vermogende particulieren is cultuur een aantrekkelijk goed doel. Orkesten, musea en gezelschappen zullen hun grotere begunstigers dus selectief moeten interesseren. Zij zetten zich nu al in op het aantrekken van de kleine begunstiger. Ook wie niet rijk is, krijgt voor een gift de kans deel uit te maken van een wondere wereld. Het budget wordt vergroot, maar net zo belangrijk is dat het vaste publiek groeit.