EU-stap tegen Gazprom: machtsmisbruik

De Europese Commissie stelt dat Gazprom zich schuldig maakt aan verstoring van de energiemarkt.

Op een zeer gevoelig moment in de relatie tussen Rusland en de EU heeft de Europese Commissie vandaag besloten juridische stappen te nemen tegen Gazprom. Het Russische staatsbedrijf zou zijn machtspositie misbruiken om gasprijzen kunstmatig hoog te houden en EU-landen tegen elkaar uit te spelen.

Details waren rond het middaguur, bij het sluiten van de krant, nog niet bekend, maar de Europese bezwaren zouden zich onder meer richten op de weigering van Gazprom om andere partijen toe te laten in zijn pijpleidingen. Bovendien zou het bedrijf de Europese mededingingsregels overtreden met clausules in contracten die het EU-landen verhindert om Russisch gas aan elkaar door te verkopen. Dit staat haaks op het Europese streven om één gemeenschappelijke energiemarkt te creëren.

De kwestie raakt Gazprom in het hart. Door de prijs van gas in langjarige contracten te koppelen aan de olieprijs en het gas via een gesloten stelsel van pijpleidingen naar het Westen te brengen, verzekert het zich van stabiele inkomsten.

Deze structuur is de „ruggegraat” van de onderneming, aldus Gazprom op zijn eigen website. Het is de basis waarop banken de benodigde leningen verstrekken om de pijpleidingen aan te leggen om het gas uit het verre Siberië naar Europa te kunnen brengen.

Landen in met name het oosten van de EU zien dat anders. Na klachten uit onder andere Polen, Litouwen en Bulgarije over het feit dat zij voor het Russische gas meer moesten betalen dan bijvoorbeeld Duitsland, zijn in 2011 invallen gedaan bij kantoren van Gazprom in een aantal van deze landen. Het Commissie-onderzoek begon dus ruim voor de eind 2013 losgebarsten Oekraïne-crisis, maar staat door die crisis nu wel een in ander daglicht.

De lijst met aanklachten was in september vorig jaar eigenlijk al voltooid, maar door de delicate situatie in het oosten van Oekraïne werd destijds afgezien van publicatie. De toenmalige Commissie-voorzitter José Manuel Barroso wilde geen olie op het vuur gooien. Bovendien werd met de winter op komst gevreesd voor Russische gaschantage, niet in de laatste plaats tegen Oekraïne.

De timing is nu beter, maar nog steeds slecht, zeker in Russische ogen. Vorige week nog hintte Gazprom-topman Aleksej Miller publiekelijk op de mogelijkheid om alsnog tot een akkoord met de Commissie te komen, gesprekken hierover werden door de Oekraïne-crisis afgebroken. Onlangs besloot het bedrijf ook om Oekraïne langer, tot eind juni, korting te geven op gasleveranties. Ook is Moskou van mening dat het goed meewerkt met ‘Minsk 2’, de eerder dit jaar gemaakte afspraken over een wapenstilstand in Oekraïne. De Russen zien dit als handreikingen, waar de EU nu met een uithaal op reageert.

Maar inbinden is voor Commissaris Margrethe Vestager geen optie: na al het onderzoek dat is gedaan zou dat ongeloofwaardig zijn en schadelijk voor de statuur van haar mededingingsautoriteit, die onafhankelijk hoort te zijn. Bovendien kan ze na haar besluit vorige week om de dominante positie van de Amerikaanse internetgigant Google aan te pakken, Gazprom nu moeilijk laten lopen. Met deze twee besluiten vlak na elkaar wil de commissie ook benadrukken dat het alle landen en bedrijven gelijk behandelt. De vraag is wel hoe hard de Commissie het wil spelen. Zij kan Gazprom vragen om bepaalde contractvoorwaarden aan te passen of zij kan aansturen op miljardenboetes.

Op dit moment komt eenderde van het gas dat in Europa wordt verbruikt uit Rusland.