Boekhouder Auschwitz (93) bekent

Oskar Gröning erkent na 70 jaar „moreel medeschuldig” te zijn aan moord op 300.000 Hongaarse Joden.

De Duitse neonazi Thomas Wulff te midden van geestverwanten en politieagenten voor de rechtbank in Lüneburg, waar Oskar Grönig gisteren na zeventig jaar zijn bekentenis deed. Foto AFP Foto’s Ronny Hartmann/AFP

Al jaren staat hij bekend als ‘de boekhouder van Auschwitz’. Hij was als SS-Unterscharführer in het Duitse vernietigingskamp Auschwitz tot 1944 verantwoordelijk voor het inzamelen en doorsluizen van het geld van de gevangenen. Zeventig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog, legde Oskar Gröning (93) gisteren, voor de rechtbank in Lüneburg, een omvangrijke bekentenis af. Hij erkende „moreel medeschuldig” te zijn aan de moord op driehonderdduizend Hongaarse Joden. Hij voegde eraan toe: „Ik vraag om vergiffenis. Over de vraag naar mijn stafrechtelijke schuld moet u een besluit nemen.”

Dat Gröning nu als hoogbejaarde alsnog voor de rechter verschijnt, heeft hij te danken aan zijn goede gezondheid en aan de gewijzigde opvattingen van het Duitse openbaar ministerie. De voormalige SS’er kwam al in 1977 in het vizier van justitie. Maar in 1985 werd vervolging gestaakt wegens gebrek aan bewijs. De toenmalige jurisprudentie ging uit van individuele betrokkenheid van de verdachte die had geleid tot de dood van een of meerdere gevangenen.

Het proces tegen de van oorsprong Oekraïense kampbewaker John Demjanjuk in 2011 markeert een wijziging in de Duitse rechtsopvatting: de rechtbank in München oordeelde dat het voor een bewezenverklaring voldoende is als de verdachte ten tijde van het gepleegde misdrijf in het kamp aanwezig was en weet had van wat er gaande was.

Sindsdien heeft het centrale orgaan van justitie in Ludwigsburg dat belast is met de vervolging van nazimisdaden dertig verdachten opgespoord. Gröning heeft het justitie niet moeilijk gemaakt want hij heeft in het verleden in verscheidene interviews, onder meer voor de BBC, verteld wat er onder zijn ogen is gebeurd. De reden hiervoor is dat hij zich vanaf de jaren tachtig begon uit te spreken tegen de beweging van neonazi’s die de Holocaust ontkennen. Door uitgebreid te vertellen over wat hij had gezien, wat hij wel en niet had gedaan, wilde hij mensen de ogen openen.

Uit de aanklacht blijkt, zo schreef Der Spiegel afgelopen weekeinde, dat hij geweten heeft van de massamoord in Auschwitz en dat hij desondanks heeft meegedaan. Hij heeft door zijn werk bijgedragen aan het soepele functioneren van de moordmachine, stelt het OM.

Bang de overwinning te missen

Gröning vertelde tien jaar geleden in een interview met Der Spiegel dat hij zich als 21-jarige na zijn opleiding tot bankmedewerker had gemeld voor de SS. Hij was bang dat hij te laat was om mee te doen aan de overwinningen van de nazi’s in heel Europa op dat moment. De SS benoemde hem op grond van zijn vooropleiding tot boekhouder in Auschwitz. Gröning heeft bij verschillende gelegenheden verteld van de gruwelen waar hij getuige van was. Zo heeft hij gezien en gehoord hoe ontsnapte gevangenen werden vergast. En hij stond erbij toen een andere SS’er op het spoorwegemplacement van het kamp een baby te pletter sloeg tegen de veewagon waar de gevangenen in vervoerd werden.

Grönings advocaat benadrukt dat zijn cliënt niet zelf heeft bijgedragen aan het doden van de gevangenen.

Aan het proces nemen ook 64 ‘nevenaanklagers’ deel: familieleden van slachtoffers of mensen die de Holocaust overleefd hebben. Een van hun advocaten verklaarde tegenover Zeit Online dat „zij de doden een geschiedenis en een stem zullen geven”.

Van de 6.500 SS’ers die betrokken waren bij Auschwitz en die de oorlog overleefden, zijn er 29 veroordeeld in West-Duitsland en zo’n twintig in de DDR. Een woordvoerder van het internationale Auschwitz Comité bekritiseerde maandag de Duitse laksheid bij het vervolgen van nazimisdaden.

Gröning werd in 1944 op eigen verzoek naar het front gestuurd in de Belgische Ardennen. In zijn herinneringen schrijft hij dat het hem duidelijk was geworden dat zijn zogenaamde afzijdigheid in Auschwitz „alleen maar gemakzuchtig en laf was”.