Bijklussen is prima voor een presentator, als-ie het meldt

Fons de Poel moest vertrekken bij Brandpunt, maar journalisten die bijverdienen met klussen voor bedrijven zijn eerder regel dan uitzondering. „Ik ben onafhankelijk en accepteer nooit restricties.”

Ook Matthijs van Nieuwkerk schnabbelt bij, hier tijdens de uitreiking van de Elle Style Awards in Amsterdam Foto ANP

Terwijl de rel rond Brandpunt-presentator Fons de Poel (KRO-NCRV) aanzwol na een eerdere schnabbel bij ABN Amro, ging bij zijn directe collega Sven Kockelmann de telefoon. Of hij de dag erna, donderdag, een gesprek wilde leiden bij een bedrijfsevenement van Nationale Nederlanden, met onder meer een topman van de verzekeraar. Op het Media Park, praktisch onder de ogen van de druk overleggende KRO-NCRV-top.

Beoogd presentator Matthijs van Nieuwkerk (VARA) had net voor de klus bedankt. Reden: „plots gestelde restricties” door Nationale Nederlanden, laat Van Nieuwkerks manager deze krant weten. „Bonussen en het boek van Joris Luyendijk werden geacht onbesproken te blijven.” Daarop haakte Van Nieuwkerk af.

Kockelmann niet. Voor zijn optreden voor Nationale Nederlanden is hem „geen enkele beperking opgelegd”, bezweert hij. „Ik ben onafhankelijk en accepteer nooit restricties. Ook nu niet.”

Waarom bevroeg hij de topman dan niet over de veel gekritiseerde bonuscultuur?

Kockelmann weegt zijn woorden. „De opdrachtgever heeft aangegeven dat ze het niet op prijs zouden stellen als het alleen maar daarover zou gaan. Dat begrijp ik maar ik heb direct gezegd dat ze niet van mij, als onafhankelijke journalist, kunnen verlangen dat ik niet inga op zoiets actueels.”

Uitkomst: Kockelmann benoemde het thema bij zijn inleiding maar bracht het onderwerp niet aan de orde in het panelgesprek. Kockelmann: „Dat was omdat de bijeenkomst over andere, ik durf te zeggen: nóg grotere, thema’s ging, zoals een mogelijk vertrek van Griekenland uit de euro.”

Over zijn gage wil Kockelmann niets zeggen. Hij zegt „behoorlijk selectief” te zijn in de klussen die hij aanneemt. Komende vrijdag treedt hij op in het Amsterdamse hotel The Grand op het congres Jurist & Werk.

Fons de Poel is ‘in gezelschap van heel presenterend Hilversum’

Maandag vertrok Fons de Poel bij Brandpunt. Vorige week dinsdag had hij Jesse Klaver van GroenLinks een „snotneus” genoemd nadat dit Kamerlid de top van ABN Amro aanviel. Omdat De Poel ooit een avondje leidde voor die bank wekte hij de schijn van belangenverstrengeling: hij nam het op voor een van zijn broodheren. Dus moest hij weg.

Een journalist die commercieel bijklust – is dat erg? Fons de Poel sms’te gisteren na zijn vertrek: „Ik heb met toestemming en medeweten van mijn omroep talrijke congressen geleid op journalistieke thema’s in volstrekte zuiverheid. En ik ben in gezelschap van heel presenterend Hilversum.”

Daar heeft hij een punt. Of zelfs twee. Punt één: directeur Taco Rijssemus zei in januari tegen deze krant dat De Poel al zijn bijklussen netjes meldt en dat ze altijd door hem worden goedgekeurd. De Poel waande zich gedekt, Rijssemus nam de verantwoordelijkheid. Je kunt iemand niet straffen voor iets wat je jarenlang goedkeurde.

In de verklaring waarin De Poels vertrek wordt gemeld staat: „KRO-NCRV heeft geen enkele twijfel over de integriteit van Fons de Poel. Zijn journalistieke activiteiten op congressen en seminars hadden de volledige instemming van de bedrijfsleiding van de omroep.”

Waarom moest hij dan weg?

Directeur Rijssemus noch hoofdredacteur Leo Fijen wil reageren, maar de woordvoerder van KRO-NCRV legt uit: de klussen van De Poel voor banken als ABN Amro en Rabobank zijn toegestaan „journalistiek werk”. Niet het bijklussen bracht De Poel in de problemen, maar zijn „uitglijder” over de snotneus. Bijklussen, zo vindt de omroep dus nog steeds, is geoorloofd, zolang de journalist zijn „onafhankelijkheid” maar bewaart en het schnabbelen „op een kritische manier doet”.

Als er niets mis is met schnabbelen, waarom wil KRO-NCRV dan zijn gedragscode aanscherpen? „De huidige code laat ruimte voor interpretatie. Dus misschien moeten we hem wel aanscherpen. Of dat nodig is, daarover zijn we nog in gesprek.”

Niemand mag geschenken op het huisadres ontvangen

Punt twee uit De Poels apologie: iedereen doet het. De lijst van bijklussende tv-journalisten is inderdaad lang. Wilfred Scholten – óók Brandpunt – interviewde onlangs voor het CDA een groep oud-politici op een partijcongres. In ruil daarvoor mocht hij daar de restpartij van zijn biografie van oud-premier Biesheuvel te koop aanbieden. Dat interviewen was weliswaar gratis, maar niet gemeld aan de omroep. En hij deed dat voor een politieke partij die hij geacht wordt in de gaten te houden.

Net als in 2004, toen KRO’s Reporter een lijst publiceerde van journalisten die bijklusten voor de overheid, gaat er nu gepraat worden. De NPO, centraal bestuur van de publieke omroep, wil in gesprek met hoofdredacteuren van actualiteitenrubrieken, aldus woordvoerder Babet Verstappen. „We gaan overleggen hoe de uitwerking van de gedragscode plaatsvindt bij de omroepen. Liggen die ver uit elkaar? Zouden ze dichter bij elkaar gebracht moeten worden?”

De gedragscode van de omroepen is vastgelegd in 2006. De Commissie Integriteit Publieke Omroep (CIPO) ziet toe op de naleving ervan. Omroepmedewerkers mogen geen nevenfuncties aannemen die in strijd zijn met het belang van de omroep. Niemand mag geschenken op het huisadres ontvangen en boven de vijftig euro moeten ze altijd gemeld worden. Daarnaast heeft het CIPO een klokkenluidersregeling, zodat omroepmedewerkers verdachte activiteiten van hun collega’s kunnen melden.

Of de KRO-NCRV de code anders hanteert dan andere omroepen, kan de NPO niet zeggen. „De schijn van afhankelijkheid moet te allen tijde worden voorkomen, dat is duidelijk”, zegt Verstappen.

Met medewerking van Menno Sedee