Bed-bad-brood: geen stormloop

In Den Haag loopt de spanning op. In de praktijk is de vraag naar opvang maar klein.

Tafelvoetbal in de Pauluskerk in Rotterdam. Veel kerkelijke organisaties vangen illegalen op. Foto Marc Driessen

Heel veel werk hebben ze er eigenlijk niet aan, de gemeenten. Bad, bed en brood is beschikbaar voor uitgeprocedeerde asielzoekers, precies zoals de Centrale Raad van Beroep eind vorig jaar dicteerde na een uitspraak van het Europese mensenrechtencomité ECSR. Rotterdam heeft veertig opvangplekken ingeruimd, Nijmegen houdt rekening met maximaal dertig gegadigden. Amsterdam ruimde in december 135 opvangplekken in, en vroeg buurgemeenten of ze zo nodig konden bijspringen.

Maar het loopt nergens storm.

Amsterdam heeft 76 plekken gevuld en verwacht „geen enorme toestroom” op de overige zestig plekken. De Rotterdamse opvang is nooit vol geraakt. Nijmegen biedt negentien mensen onderdak. In Breda hebben zich dit jaar slechts drie mensen voor bed, bad en brood bij de gemeente gemeld.

„Bed-bad-brood is geen volledige huisvesting” zegt Peter Rodrigues, hoogleraar immigratierecht in Leiden. „Mensen moeten er overdag weg. Er zijn er genoeg die geen zin hebben om de hele dag met hun spullen door de stad te sjouwen. Dan kiezen mensen liever een alternatief.”

Ze bivakkeren in kraakpanden, verblijven in kerken en andere al dan niet gesubsidieerde opvang. Of ze wonen in bij mensen thuis. Projectmanager migratie bij Kerk in Actie Geesje Werkman: „Die gastgezinnen zeggen niet tegen de uitgeprocedeerde asielzoeker: u moet weg, want er is bed-bad-brood bij de gemeente.” En asielzoekers die zich veilig voelen in gezin of andere particuliere opvang, zegt Werkman, „zullen ook niet zomaar weggaan”. Rodrigues: „De veronderstelling dat bed-bad-brood een te royaal gebaar zou zijn, blijkt niet uit de praktijk.”

In Amsterdam speelt nog iets. De groep demonstrerende asielzoekers die zich We Are Here noemt, wil blijven optreden als collectief. Het betreft een groep van maximaal driehonderd uitgeprocedeerden – de omvang fluctueert sterk. We Are Here vindt bed-bad-brood geen oplossing. Zij kúnnen niet terug naar hun herkomstlanden, zeggen ze. Dus zouden ze hier legaal moeten mogen verblijven – niet als daklozen, maar als statushouders.

Gemeenten schieten de kosten voor bed, bad en brood voor. Het Rijk zal gemeenten in elk geval deels vergoeden, maar hoeveel geld het betaalt, is nog niet bekend. Rotterdam is voor één persoon per nacht 63 euro kwijt: 12,50 voor de huisvesting, 10 euro voor eten en kleding, en 40,50 euro voor toezicht gedurende de nacht. Den Haag rekent op maandkosten van 120.000 euro voor zestig bedden (ruim 66 euro per nacht). Maar vooruitrekenen is lastig: de toestroom kan ineens stijgen, zegt Werkman van Kerk in Actie. Particuliere opvang kan grillig zijn. In de lutherse diaconie in Amsterdam zitten veel Ethiopiërs. „Maar die opvang is eindig.”

Zowel Den Haag als Utrecht (150.000 euro per maand) meldt bed, bad en brood te bekostigen vanuit andere voorzieningen. Utrecht haalt geld uit de pot die bedoeld is voor mensen die thuis zorg nodig hebben (Wet maatschappelijke ondersteuning). „Er is te weinig geld”, zegt een woordvoerder van de gemeente Utrecht. „Het Rijk zou meer verantwoordelijkheid moeten nemen. Vluchtelingen komen voor het land, niet voor de stad Utrecht. We willen hier heel graag mensen opvangen, maar het moet niet ten koste gaan van gelden die ergens anders voor bedoeld zijn.”

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten vindt dat het Rijk volledig voor de kosten – geschat op 17 miljoen euro per jaar – moet opdraaien.