‘Zzp-contract’ pluk je van internet

De VAR-verklaring gaat eruit, er komt een modelcontract voor zzp’ers.

Frouke Richter,Lyangelo Vasquez enVimala Nijenhuis (van l naar r) zijn zzp’ers die eerder dit jaar werden geportretteerd voor de bijlageCarrière vannrc.next. Foto’s Rob van der Vlist

Het leven van zzp’ers en andere zelfstandigen moet na 1 januari 2016 iets gemakkelijker worden. Ze hoeven bij de Belastingdienst geen zelfstandigenverklaring meer aan te vragen, is het plan. Online zijn modelcontracten te downloaden waarin de werkrelatie met de opdrachtgever wordt vastgelegd. Zo wil staatssecretaris van Financiën Eric Wiebes de inzet van schijnzelfstandigen tegengaan, maakte hij gisteren bekend.

1 Wat verandert er?

De VAR-verklaring (Verklaring Arbeidsrelatie) voor zelfstandigen maakt plaats voor modelcontracten. Hierin leggen opdrachtgever en zelfstandige hun gezagsverhouding vast. Dit houdt in dat de opdrachtgever geen loonbelasting en werknemerspremies betaalt. De Belastingdienst wil medio oktober veertig voorbeeldcontracten voor verschillende sectoren hebben uitgewerkt. Brancheverenigingen, bedrijven en kleine zelfstandigen mogen ook zelf een contract opstellen en door de Belastingdienst laten keuren. Als je steeds hetzelfde werk doet, bijvoorbeeld als consultant of timmerman, kun je voor verschillende opdrachtgevers hetzelfde contract gebruiken.

2 Wat is er mis met de VAR?

Veel, volgens zzp-organisaties. In de VAR staat wat voor inkomsten een zelfstandige ontvangt, zoals winst uit een onderneming. Een VAR is niet verplicht, maar wordt wel gezien als een soort ‘arbeidsvergunning’, omdat sommige opdrachtgevers er om vragen. Sinds de invoering in 2005 is het aantal aanvragen, vooral in de bouw en onder starters, flink gestegen.

Henk Wesselo, directeur van FNV Zelfstandigen, noemt het een „papieren tijger”. „Jaarlijks worden er zo’n half miljoen VAR-verklaringen verstrekt en de Belastingdienst kan misschien een half procent echt toetsen”, zegt hij. „Het werkt schijnzelfstandigheid in de hand.” Denk aan een ontslagen betonvlechter die door zijn ex-werkgever doorlopend als goedkope eenpitter wordt ingehuurd: zo hoeft de werkgever geen inkomstenbelasting en sociale premies te betalen.

Johan Marrink, directeur van belangenorganisatie ZZP Nederland: „En als de Belastingdienst bij een controle constateert dát sprake is van een verkapt dienstverband, kan vaak alleen de zelfstandige worden aangesproken.” Als je bijvoorbeeld de VAR hebt voor 100 procent zelfstandig ondernemers, kan een opdrachtgever achteraf nooit een naheffing krijgen.

3 Wat zou het voordeel zijn van modelcontracten?

Net als de VAR is een modelcontract niet verplicht. Het belangrijkste verschil zit in de aansprakelijkheid. De zelfstandige én zijn opdrachtgever leggen samen vast hoe hun werkrelatie fiscaal in elkaar steekt en zijn dus beiden verantwoordelijk.

Staatssecretaris Wiebes denkt dat dit malafide opdrachtgevers afschrikt. Ook zou de controle efficiënter worden, omdat opdrachtgevers op basis van een en hetzelfde modelcontract naheffingen voor meerdere zelfstandigen kunnen krijgen. De Belastingdienst hoeft niet meer elke VAR van iedere zelfstandige na te pluizen.

Verder dalen de administratieve lasten voor het bedrijfsleven per saldo naar schatting met zo’n 10 miljoen euro (de structurele kosten voor de overheid zijn 745 miljoen euro). Zelfstandigen die dat willen, hoeven geen jaarlijkse VAR-aanvraag meer te doen. Ze kunnen het modelcontract van internet plukken en dat moet vijf jaar geldig worden.

4 Wat gebeurt met de ‘Beschikking geen loonheffingen’?

Daar was geen draagvlak voor. Wiebes diende in september een wet in om de VAR te vervangen door de Beschikking geen loonheffingen (BGL). Zelfstandigen en opdrachtgevers moesten per klus bekijken of ze een nieuwe BGL moesten aanvragen. Zelfstandigen vreesden voor meer papierwerk en de Raad van State zag er ook weinig heil in. Zzp-organisaties, werkgevers en vakbonden hebben daarna flink gelobbyd bij Kamerleden en departementen. Zo is het modelcontract naar voren geschoven.

5 Is er ook kritiek op het modelcontract?

Voor de zzp-organisaties en vakbonden gaat het contractmodel niet ver genoeg. Als je dan toch contracten voor sectoren opstelt, willen zij daarnaast ook afspraken over ‘goed opdrachtgeverschap’ vastleggen. Wiebes vindt dit geen taak voor de overheid, maar laat onderzoeken in hoeverre de overheid hierbij kan helpen.

Vakbond FNV zegt dat modelcontracten schijnconstructies in de zorg, bouw en bij pakketbezorgers juist legitimeren. De bond pleit voor een minimumloon per sector en wil dat iedereen die minder verdient automatisch werknemer wordt. Werkgeversorganisatie VNO-NCW is positief; de aangesloten bedrijven willen alleen dat de plannen geen drempels opwerpen om zzp’er te worden.