Zzp-plan maakt jouw leven gemakkelijker (als het goed is)

Foto ANP

Het leven van zzp’ers moet iets gemakkelijker worden na 1 januari 2016. Ze hoeven dan bij de Belastingdienst geen zelfstandigenverklaring meer aan te vragen, is het plan. Ze kunnen online modelcontracten downloaden om de werkrelatie met de opdrachtgever vast te leggen. Zo wil staatssecretaris van Financiën Eric Wiebes fraude met schijnzelfstandigen tegengaan, schreef hij gisteren aan de Tweede Kamer.

1 Wat gaat er veranderen?

De huidige VAR-verklaring (Verklaring Arbeidsrelatie) gaat verdwijnen. In plaats hiervan komen er modelcontracten waarin opdrachtgever en zelfstandige hun gezagsverhouding vastleggen en daarmee impliciet dat er geen loonbelasting en werknemerspremies betaald hoeven te worden. De Belastingdienst wil medio oktober zo’n veertig voorbeeldcontracten voor verschillende sectoren hebben uitgewerkt. Als je steeds hetzelfde type werk doet, bijvoorbeeld als ICT-adviseur of timmerman, kun je voor verschillende opdrachtgevers steeds hetzelfde modelcontract gebruiken.

2 Wat was er mis met de VAR?

Veel, volgens zzp-organisaties. Een VAR is niet verplicht, maar wordt wel gezien als een soort ‘arbeidsvergunning’ omdat sommige opdrachtgevers erom vragen. Sinds de invoering in 2005 is het aantal aanvragen, vooral in de bouw en onder starters, flink gestegen. Henk Wesselo, directeur van FNV Zelfstandigen, noemt het daarom een “papieren tijger”.

“Jaarlijks worden er zo’n half miljoen VAR-verklaringen verstrekt en de Belastingdienst kan misschien een half procent echt toetsen. Het werkt schijnzelfstandigheid in de hand.”

Denk aan een ontslagen betonvlechter die door zijn voormalige werkgever doorlopend als goedkope eenpitter wordt ingehuurd: zo hoeft de werkgever geen inkomstenbelasting en sociale premies te betalen. Johan Marrink, directeur van belangenorganisatie ZZP Nederland: “En als de Belastingdienst bij een controle constateert dát er sprake is van een verkapt dienstverband, kan vaak alleen de zelfstandige worden aangesproken.”

3 Wat zou het voordeel zijn van modelcontracten?

Net als de VAR is een modelcontract niet verplicht. Het belangrijkste verschil zit in de aansprakelijkheid. De zelfstandige én zijn opdrachtgever leggen samen vast hoe hun werkrelatie fiscaal in elkaar steekt en zijn dus beiden verantwoordelijk. Staatssecretaris Wiebes denkt dat dit kwaadwillende opdrachtgevers zal afschrikken. Ook zou de controle efficiënter worden, omdat opdrachtgevers op basis van een en hetzelfde modelcontract meerdere naheffingen voor meerdere zelfstandigen kunnen krijgen. De Belastingdienst hoeft niet meer iedere VAR van iedere zelfstandige na te pluizen. Zelfstandigen die dat willen, hoeven geen jaarlijkse VAR-aanvraag meer te doen. Ze kunnen het modelcontract van internet plukken en dat moet in principe vijf jaar geldig worden.

4 Waarom gaat het eerste plan van Wiebes niet door?

Dáár was geen draagvlak voor. De staatssecretaris diende in september nog een wet in om de VAR te vervangen door de Beschikking geen loonheffingen (BGL). De BGL was ook niet verplicht, maar als zelfstandigen en opdrachtgevers er gebruik van maakten moesten ze per opdracht bekijken of ze een nieuwe BGL moesten aanvragen of niet. Zelfstandigen vreesden voor meer administratieve druk en de Raad van State zag er maar weinig verbetering in.

5 Wat is de kritiek op het modelcontract?

Voor de zzp-organisaties en vakbonden gaat het contractmodel niet ver genoeg. Als je dan toch contracten voor sectoren opstelt, willen zij daarnaast ook afspraken over ‘goed opdrachtgeverschap’ vastleggen. Vakbond FNV stelt dat dit soort modelcontracten schijnconstructies in de zorg, bouw en bij pakketbezorgers juist legitimeert. De vakbond pleit voor een minimumloon per sector, en dat iedereen die minder verdient automatisch werknemer wordt. VNO-NCW is positief, maar wacht de uitwerking van de plannen af. Voor de leden van de werkgeversorganisatie is het belangrijk dat het plan geen drempels opwerpt om zzp’er te worden.