‘Europese Unie kan veel meer vluchtelingen aan’

Directeur Internationale Organisatie voor Immigratie. „Het tienpuntenplan van de Europese Commissie legt de nadruk nog te veel op het buiten de deur houden van mensen.”

Dat EU-landen gisteren besloten om meer geld uit te trekken voor de redding van bootvluchtelingen op de Middellandse Zee vindt Eugenio Ambrosi „goed nieuws”. Maar is het een doorbraak? „Ik aarzel om het dat te noemen”, zegt de directeur van de Europese tak van de Internationale Organisatie voor Immigratie (IOM).

EU-landen zijn beducht voor al teveel actie, omdat dit migranten zou aanmoedigen de gevaarlijke oversteek te wagen. Precies daarom werd Mare Nostrum, een breed opgezette Italiaanse reddingsoperatie, eind vorig jaar vervangen door Triton, een veel kleinere operatie van de EU zelf. Volgens Ambrosi is het beoogde afschrikkingseffect uitgebleven. „Er zijn niet minder vluchtelingen dan vorig jaar.’’

Er zijn wel veel meer doden. Onder druk van de publieke opinie omarmden EU-ministers gisteren een 10-puntenplan van de Europese Commissie om de ergste crisis te bestrijden. Donderdag houden EU-leiders hierover een speciale top.

Wat vindt u van het plan?

„Elke op hoog politiek niveau genomen beslissing is welkom. Vooral positief is de bereidheid van de 28 lidstaten om te kijken naar een intern systeem van herhuisvesting, om de vluchtelingen binnen de EU beter te verdelen. De groeiende bewustwording dat dit probleem niet langer genegeerd kan worden, kun je als een doorbraak zien, maar inhoudelijk is het plan dat niet echt. Er wordt toch weer veel de nadruk gelegd op veiligheid en het beschermen van buitengrenzen – het buiten de deur houden van mensen. Er wordt te weinig gepraat over het creëren van legale migratiekanalen.’’

Het Australische model, waarbij vluchtelingen tegen betaling buiten Australië worden gehuisvest gedurende de asielprocedures, wint aan populariteit. Is dat iets voor de EU?

„Ik denk dat het in de Europese context praktisch moeilijk uit te voeren zou zijn. En ik heb er ook als concept mijn bedenkingen over. Offshoring, het uitbesteden van het probleem, betekent in feite dat je aan landen in Noord-Afrika vraagt een groot deel van de verantwoordelijkheid op zich te nemen. En dat terwijl de EU zelf nog een lange weg te gaan heeft op dat vlak. Vorig jaar zijn er 220.000 vluchtelingen aangekomen in Europa, via zee en land. Dat is hetzelfde aantal mensen dat Turkije binnen een week vanuit Syrië ontvangt. We moeten het begrip ‘exodus’ in perspectief plaatsen: de EU kan een aantal van 200.000 vluchtelingen gemakkelijk aan, maar alleen als alle EU-landen hun steentje bijdragen. Dus voordat we anderen vragen een last te dragen, moeten we dat eerst zelf doen.”

Hadden de recente drama’s voorkomen kunnen worden?

„Ja, natuurlijk. Je kunt nooit alles helemaal voorkomen, maar door het gebrek aan EU-actie is het aantal incidenten duidelijk toegenomen. In de eerste vier maanden van vorig jaar, toen Mare Nostrum liep, zijn officieel 96 doden op de Middellandse Zee geregistreerd. Dit jaar zijn er dat na vier maanden al minstens 15 keer zoveel: 1600. De EU-strategie is dus volslagen mislukt.’’

In de EU-plannen ligt veel nadruk op het politiek stabiliseren van Libië, nu de grootste doorvoerhaven van vluchtelingen. Is dat de oplossing?

„Het is zeker een groot deel van het probleem. De politieke chaos daar maakt het voor smokkelaars erg gemakkelijk. Maar smokkelaars zijn uitermate vindingrijk. Je moet niet vergeten: na wapensmokkel is mensensmokkel de meest lucratieve vorm van illegale handel. Als grote groepen migranten bereid zijn om de oversteek te wagen, dan is dat ook omdat iemand ergens in Europa bereid is om te betalen voor goedkope arbeidskrachten. Als je dat niet aanpakt, blijft de handel levend.”