EU: levens redden is plicht

Tragedies leiden tot actie om meer slachtoffers onder bootvluchtelingen te voorkomen

„Het had tijd nodig, en helaas een heleboel doden”, constateerde de chef van de EU-diplomatie, Federica Mogherini, gisteren bitter na afloop van spoedberaad over de recente drama’s met bootvluchtelingen. Maar er ligt nu wel een akkoord dat het leed kan beperken. „Eindelijk”, voegde ze er aan toe.

Niet eerder wisten EU-landen vorm te geven aan een gezamenlijke aanpak van de migrantenstromen die elk jaar bij goed weer op gang komen in de Middellandse Zee. Op de zeker 366 doden van ‘Lampedusa’ in 2013 volgden mooie woorden, maar geen wezenlijke EU-actie: Italië stond er alleen voor. Grenzen en asielzoekers gelden als nationale onderwerpen, hoe moeilijk dat met open binnengrenzen ook is vol te houden. Eind vorig jaar begon alsnog EU-reddingsoperatie Triton, maar met weinig middelen, en ver uit de Libische kust.

Nieuwe tragedies maakten de afgelopen dagen pijnlijk duidelijk hoezeer de EU tekortschiet. De druk op de gisteren bijeengekomen ministers van Buitenlandse en Binnenlandse Zaken was groot. Ze besloten de reddingsoperatie dan ook uit te breiden naar een groter gebied, met twee keer zoveel geld en schepen. Ook wordt gekeken of het mogelijk is mensensmokkelaars militair aan te pakken, zoals eerder is gedaan met Somalische piraten.

Intussen werd bekend dat leiders van de Europese Unie donderdag in Brussel een extra top houden. Daar wordt besloten over een gisteren door de Europese Commissie gepresenteerd tienpuntenplan. „Alleen tragedies kunnen kennelijk voor het juiste politieke klimaat in Europa zorgen”, zei een filosofisch gestemde Mogherini gisteren. „Als mens en als moeder” had ze zich de afgelopen dagen vaak afgevraagd of de EU de jongste bootrampen had kunnen voorkomen. „We hebben in het verleden te vaak gezegd: dit nooit meer.”

De Europese Commissie, waar Mogherini in zetelt, verbijt al weken haar frustratie. Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker noemde migratie vorig jaar een van zijn prioriteiten. „Daar hadden lidstaten toen weinig trek in”, zei zijn woordvoerder gisteren. Maar het is wel ‘Brussel’ dat steevast het verwijt krijgt te weinig te doen.

De discussie over migratie werd tot nu toe getekend door onbegrip. De Italianen en Grieken vonden dat zij buitensporig veel bootvluchtelingen te verwerken kregen. Duitsland en Zweden wezen er fijntjes op dat zíj uiteindelijk de meeste asielzoekers opnemen. Een land als Polen, zonder koloniaal verleden, ziet immigratie vooral als Westers probleem.

Gisteren besloten ministers dat het „onze plicht is om levens te redden op zee”, in de woorden van Mogherini. Ze gaan kijken of asielzoekers eerlijker over de Europese Unie kunnen worden verdeeld – de commissie dringt er al jaren op aan. Volgens de huidige EU-regels moet de asielprocedure worden afgewacht in het land van aankomst, wat Zuid-Europese landen belast. De ministers zijn nu akkoord met een proef waarbij vijfduizend asielzoekers elders in de EU worden geherhuisvest.

Is het genoeg? Op dit moment bestaat Triton uit drie grotere schepen en een handjevol motorboten, vliegtuigen en helikopters. De operatie kost zo’n drie miljoen euro per maand. Verdubbeling daarvan is nog steeds niet veel, maar meer dan wat EU-landen tot nu toe bereid waren te doen. „De EU is groot en ingewikkeld en als alle grote machines heeft het wat tijd nodig om te bewegen”, zei Mogherini. Dat gebeurt nu. „Ik hoop dat het onomkeerbaar is.”