De EU is klaar met de mooie woorden. Nu komt er eindelijk actie. Althans, dat zeggen de EU-landen

‘Brussel’ kreeg afgelopen dagen veel kritiek: het zou te weinig hulp bieden bij de vluchtelingenrampen. Terecht of niet, nu komen er maatregelen. Daar was wel een tragedie voor nodig.

„Het had tijd nodig, en helaas een heleboel doden”, constateerde de chef van de EU-diplomatie, Federica Mogherini, gisteren bitter na afloop van een spoedberaad over de recente drama’s met bootvluchtelingen. Maar er ligt nu wel een akkoord dat het leed kan indammen. „Eindelijk”, voegde ze eraan toe.

Niet eerder wisten EU-landen vorm te geven aan een gezamenlijke aanpak van de migrantenstromen die elk jaar bij goed weer op gang komen in de Middellandse Zee. Op ‘de 350 doden van Lampedusa’ in 2013 volgden mooie woorden, maar geen wezenlijke EU-actie: Italië stond er vrijwel alleen voor. Grenzen en asielzoekers gelden als nationale competenties, hoe moeilijk dat met open binnengrenzen ook is vol te houden. Eind vorig jaar begon alsnog EU-operatie Triton, maar met weinig middelen, en ver uit de Libische kust.

Nieuwe tragedies in de afgelopen dagen maakten pijnlijk duidelijk hoezeer de EU tekortschiet. De druk op de gisteren bijeengekomen ministers van Buitenlandse Zaken en Binnenlandse Zaken was groot. Ze besloten Triton dan ook uit te breiden naar een groter gebied, met twee keer zoveel geld en schepen. Intussen werd bekend dat EU-leiders donderdag in Brussel een extra top inlassen. Daar zal worden besloten over een gisteren door de Europese Commissie gepresenteerd tienpuntenplan.

Het was al te vaak gezegd: dit nooit meer

„Alleen tragedies kunnen kennelijk voor het juiste politieke klimaat in Europa zorgen”, zei een uitzonderlijk filosofisch gestemde Federica Mogherini gisteren. „Als mens en als moeder” had ze zich in de afgelopen dagen vaak afgevraagd of de EU de jongste bootrampen had kunnen voorkomen. „We hebben in het verleden te vaak gezegd: dit nooit meer.”

De Europese Commissie, waar Mogherini lid van is, verbijt al weken haar frustratie. Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker benoemde migratie vorig jaar al als een van zijn tien topprioriteiten. „Daar hadden lidstaten toen niet veel trek in”, zei zijn woordvoerder Margaritis Schinas gisteren. Maar het is wel ‘Brussel’ dat steevast het verwijt krijgt te weinig te doen. Dat Triton geen volwaardige reddingsoperatie is, is geen besluit van Frontex of de commissie, maar van de lidstaten zelf, die vrezen voor een ‘aanzuigende werking’. De Europese variant op de bed-bad-brood-discussie.

Dus nu zegt Europa: het is onze plicht levens te redden op zee

Gisteren besloten de ministers dat het „onze plicht is om levens te redden op zee”, in de woorden van Mogherini. Ze besloten ook om te kijken of asielzoekers eerlijker over de EU kunnen worden verdeeld – iets waar de commissie ook al jaren vergeefs op aandringt. Volgens de huidige EU-regels moet een migrant de asielprocedure afwachten in het land van aankomst, wat Zuid-Europese landen nogal belast. De ministers zijn nu akkoord met een pilotproject waarbij 5.000 asielzoekers elders in de EU worden geherhuisvest.

Is het genoeg om het migratieprobleem onder controle te krijgen? Op dit moment bestaat Triton uit drie grotere schepen en een handjevol motorboten, vliegtuigen en helikopters. Een verdubbeling daarvan is nog steeds niet veel, maar veel meer dan wat EU-landen tot nu toe bereid waren te doen. „De EU is groot en ingewikkeld en net als alle grote machines heeft het wat tijd nodig om te bewegen”, zei Mogherini. En nu is de EU dus eindelijk in beweging. „Ik hoop dat dat onomkeerbaar is.”