Preventie is niet ‘het redelijke alternatief’

Foto ANP / Remko de Waal

Het preventiedenken is vaak de bron van repressie, controle en door angst gedreven interventies, betoogt onderzoeker Rik Peeters.

Critici van de onlangs afgetreden VVD-bewindslieden Opstelten en Teeven lieten geen gelegenheid onbenut om hun beleid als hardvochtig, populistisch en ineffectief neer te zetten. Diezelfde critici pleiten vaak voor preventie – het redelijke en pragmatische alternatief dat minder spektakel biedt, maar meer resultaten. Wat zij echter over het hoofd zien is dat preventie allesbehalve rationeel en redelijk is.

Wat kunnen meer agenten en harder straffen uitrichten tegen gezinsdrama’s of geesteszieke en verslaafde criminelen? Welke strafdreiging had de moord op voormalig minister Borst kunnen voorkomen? En welke agent kan de tikkende tijdbom van een suïcidale vader tijdig signaleren? Wie daadwerkelijk problemen wil oplossen, zal onvermijdelijk uitkomen bij ‘het redelijke alternatief’ voor populistische repressie: preventie. Zo pleitte onlangs de directeur van het SCP nog voor de versterking van vroegsignalering van probleemgezinnen en persoonsgerichte interventies bij risicojongeren (FD, 17 februari). Volgens hem wordt preventie onterecht weggezet als de softe benadering van begripvolle hulpverleners en andere zachte heelmeesters. Preventie is niet hard of soft, maar ‘verstandig’.

Het pragmatisme van preventie is echter bedrieglijk. Achter goede bedoelingen en verleidelijke retoriek – ‘voorkomen is immers beter dan genezen’ – gaat een fundamentele irrationaliteit en diepe controledrang schuil. Laten we als eerste kijken naar de irrationaliteit van preventie. Veel pleidooien voor preventie beginnen met het schrikbeeld van een dramatische gebeurtenis. Zo blijkt bij veel gezinsdrama’s dat het betrokken gezin al jarenlang bij jeugdzorg in beeld was. De waarschuwingssignalen werden echter niet opgepikt, met alle gevolgen van dien. Wie kan in zo’n geval beweren dat het niet beter was geweest om in te grijpen in het gezin? Terug redenerend valt er altijd wel een moment aan te wijzen waarop het ene of andere drama te voorkomen was geweest.

Lees verder (€)

Dr. Rik Peeters is onderzoeker en docent aan de Tilburgse School voor Politiek en Bestuur. Hij is auteur van Het verlangen naar voorkomen: hoe het preventieparadigma de overheid verandert (Van Gennep, 2015).