IS komt uit koker van Saddam-kliek

Ex-getrouwen van Saddam beraamden oprichting en opmars IS. Tot walging van Al-Qaeda.

Abu Bakr al-Baghdadi: echte leider van IS of een stroman? Foto AP

Het Duitse blad Der Spiegel heeft documenten in handen die laten zien welke prominente rol ex-officieren van de voormalige Iraakse dictator Saddam Hoessein spelen in de Islamitische Staat (IS). De documenten werden aangetroffen in het huis van een IS-leider in Tal Rifaat, die in januari 2014 werd doodgeschoten door rebellen van het Vrije Syrische Leger. De man stond bekend als Haji Bakr maar zijn echte naam was Samir Abd Muhammad al-Khlifaw. Hij was oud-kolonel in de inlichtingendienst van Iraakse luchtmacht onder Saddam.

Der Spiegel deed ruim een jaar onderzoek. In april 2014 kreeg journalist Christoph Reuter van het weekblad één pagina te zien, naar Turkije gesmokkeld door de Syrische rebellen.

Pas in november 2014 kon Reuter naar Tal Rifaat reizen om de rest te bekijken. „Het heeft veel tijd gekost de Syriërs ervan te overtuigen de documenten af te staan”, zegt Reuter in Beiroet. „Ze wilden eigenlijk dat de Verenigde Naties erom kwamen vragen.”

De 31 handgeschreven pagina’s waarop Reuter de hand kon leggen, tonen hoe de oprichting van IS vanaf januari 2012 nauwkeurig werd gepland door Iraakse ex-officieren, en dat het altijd de opzet was terrein te veroveren in Syrië om van daaruit Irak binnen te vallen. Na het vertrek van de Amerikanen in december 2011 begon premier Maliki er een zuivering van ex-Baathpartijleden.

Irakezen zijn de baas

De Spiegel-publicatie – onderdeel van een boek dat vandaag in Duitsland uitkomt – volgt op een gelijkaardig artikel in The Washington Post van 4 april. Daarin praat journaliste Liz Sly met Abu Hamza, een gewezen Syrische rebel die zich bij IS aansloot maar ontgoocheld raakte toen hij zag hoe de groep in de praktijk functioneerde. „Alle besluiten worden genomen door Irakezen, de meesten ex-officieren”, zegt Abu Hamza. „Iraakse officieren hebben de leiding; zij beslissen over strategie en aanvalsplannen. Maar zij vechten zelf niet. Zij sturen de buitenlandse strijders naar het front.”

De betrokkenheid van ex-officieren van Saddam is niet nieuw. Toen IS vorige zomer de Iraakse steden Tikrit en Mosul onder de voet liep, was dat met de hulp van de Naqshbandi, een groep die in 2003 werd opgericht door leden van de Baath-partij van Saddam om tegen de VS-bezetting te vechten. Toen werd aangenomen dat IS met de Naqshbandi in zee was gegaan om tactische redenen, en dat een coalitie tussen moslimextremisten en de in oorsprong seculiere Baath-partij niet lang kon duren.

De documenten uit Tal Rifaat laten zien dat het wellicht omgekeerd was. „Dit is geen geloofsbelijdenis”, schrijft journalist Reuter, „maar een uitgewerkt plan voor een ‘Islamitische inlichtingenstaat’ – een kalifaat gerund door een organisatie die nog het meest weg heeft van de vroegere Oost-Duitse Stasi.”

Stroman

Reuter suggereert dat IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi een stroman is, uitgekozen om een jihadistisch gezicht te geven aan wat in essentie een operatie van de voormalige Baath-partij is. Dat is mogelijk ook de reden voor de onenigheid tussen IS en Al Qaeda, schrijft hij. „Toen een gezant van Al-Qaedaleider Al-Zawahiri contact zocht met IS, praatte hij niet met Al-Baghdadi maar met Haji Bakr en andere officieren. Na afloop verwenste de gezant „deze valse slangen die de echte jihad verraden”.

Journaliste Sly van The Washington Post houdt de mogelijkheid open dat IS juist heeft geprofiteerd van de wanhoop van Saddams ex-officieren, en hen actief heeft gerekruteerd wegens hun militaire expertise.

In beide gevallen lijkt IS het zoveelste perverse effect te zijn van de desastreuze beslissing van VS-gezant Paul Bremer in 2003 om het voltallige leger van Saddam met één pennenstreek naar huis te sturen: zonder geld of toekomst, maar met behoud van hun wapens.