Duitsland noemt dood Armeniërs in Turkije genocide

In Libanon werd afgelopen zaterdag de moord op meer dan een miljoen Armeniërs herdacht. Foto EPA/Nabil Mounzer

Berlijn maakt zich op om deze week eindelijk tegen Ankara te zeggen dat Turkije zich honderd jaar geleden wel degelijk heeft schuldig gemaakt aan een volkerenmoord op de Armeniërs. Dat moet gebeuren in de vorm van een voorzichtig geformuleerde resolutie. Turkije verzet zich heftig tegen de volkenrechtelijke term.

De Duitse regeringscoalitie gaat aanstaande vrijdag een resolutie aannemen waarin de dood van meer dan een miljoen Armeniërs door Ottomaanse troepen wordt vergeleken met een genocide. Over de formulering is hevig onderhandeld in Berlijn omdat het woord ‘genocide’ extreem gevoelig ligt in Turkije.

Provocatie

President Erdogan ziet elk gebruik van het woord als een provocatie. Twee dagen geleden riep hij Armenië nog op te stoppen met beschuldigingen over een genocide. In de Duitse verklaring, die uitlekte naar het weekblad Der Spiegel, staat nu de volgende tekst:

“De verdrijving en vernietiging van meer dan een miljoen Armeniërs, die op 24 april 1915 begon, is illustratief voor de geschiedenis van massavernietigingswapens, etnische zuiveringen, uitzettingen en genocides waarmee de 20e eeuw is gemarkeerd.”

Opvallend is dat in de verklaring in de zin direct na de vergelijking met genocide de Bondsdag zegt dat Duitsland de verantwoordelijkheid en de schuld van de Holocaust draagt.

De kwestie is precair in Duitsland omdat het land de belangrijkste handelspartner van Turkije binnen de EU is. Bovendien wonen er meer dan drie miljoen Turken in Duitsland. Maar de relatie tussen beide landen is slecht, zegt Duitsland-correspondent Frank Vermeulen:

“De verhouding tussen Berlijn en Erdogan is al geruime tijd niet al te best. De Turken verwijten Duitsland racisme ten opzichte van Turkse immigranten. Duitsland op zijn beurt verwijt Erdogan dat hij de Turkse immigranten, die Duitse staatsburgers zijn, te dicht bij de borst probeert te houden. Daarmee verstoort hij volgens de Duitsers hun integratiepolitiek.”

‘Beestje bij de naam noemen’

De reolutie die vrijdag wordt ingediend door de regeringspartijen CDU en SPD komt vlak voor de herdenking dat de moorden 100 jaar geleden begonnen. In de verklaring was eerst sprake van ‘Völkermord’, maar dat was er onder druk van de regering uitgehaald. Na coalitieoverleg is de term diplomatiek weer in de tekst gesmokkeld. Een woordvoerder van bondskanselier Merkel heeft aangegeven te kunnen leven met de huidige formulering.

Toch is het nog niet 100 procent zeker dat de resolutie wordt aangenomen. Inmenging van Turkije zou nog effect kunnen hebben. En donderdag geeft Bondspresident Joachim Gauck een toespraak bij een herdenkingsdienst voor de Armeniërs. Hij zou wel eens iets kunnen zeggen, aldus onze correspondent Frank Vermeulen:

“Misschien noemt Bondspresident Gauck wel het beestje bij de naam. Dat is zijn handelsmerk. Er wordt in ieder geval met spanning uitgekeken naar zijn toespraak.”

Politieke rel met Vaticaanstad

Volgens Ankara was het geen genocide, maar waren de Armeniërs oorlogsslachtoffers. De Turkse regering reageert doorgaans afkeurend op oproepen de volkerenmoord te erkennen. Vorige week ontstond een diplomatieke rel tussen Turkije en het Vaticaan toen paus Franciscus de Armeense massamoord ‘de eerste genocide van de 20ste eeuw’ noemde.

Het Europees Parlement erkende in 1987 de dood van honderdduizenden Armeniërs als genocide. Het parlement dringt er bij de Turkse regering op aan hetzelfde te doen om “zo de weg te effenen voor een echte verzoening tussen het Turkse en het Armeense volk”. Een aantal landen, waaronder Rusland en Frankrijk, spreekt ook van een genocide. Nederland noemt het de “kwestie van de Armeense genocide”. Afgelopen zaterdag werd de slachting nog herdacht in Den Haag.