Column

‘Breaking Bad’ door Dood Paard? Ik kan niet wachten

Is de televisieserie het nieuwe boek? Met enige theatrale overdrijving zou je in elk geval kunnen stellen dat de serie dé kunstuiting is van de 21ste eeuw. En natuurlijk, zoals het eerder het boek en de film verging, vindt die kunstuiting dan ook zijn weg naar het toneel: dit weekend ging bij het Ro Theater Code 010 in première, een Rotterdamse variant van The Wire (recensie C5). Het Noord Nederlands Toneel werkt in Groningen aan Borgen. En ook Baantjer beleefde al zijn toneeldebuut. Het wachten is op The Legacy, het Deense familiedrama, bewerkt door Maria Goos, en The Killing bij DeLaMar. Wie waagt zich aan Breaking Bad? Dood Paard? Ik kan niet wachten.

Natuurlijk steekt bij zo’n trendje ook meteen gemopper op. Dat het gemakzuchtige imitaties zijn van succesvolle titels, dat enkel voor de kaartverkoop wordt meegelift op de bekende naam; zie de kritiek die de hausse aan boekbewerkingen in het vrije circuit te verduren kreeg. Meeliften op bekende namen mag blijkbaar wel bij Hamlet, Medea en Macbeth, maar niet bij Stoner, Mulisch of Madame Bovary. Daar voegt het gesubsidieerde circuit nu trouwens ook een bekend boek aan toe: de Bijbel (Zie de mens bij de Appel, Genesis bij het Nationale Toneel). Maar als een geïnspireerd theatermaker een bewonderde uiting op geheel eigen wijze op toneel brengt, zodat een nieuw kunstwerk ontstaat, is er natuurlijk niets aan de hand. Het probleem ontstaat pas als dat lui en liefdeloos gebeurt. Bekende titel op het affiche, het verhaaltje netjes navertellen en ondertussen kaartjes tellen, klaar. Het is het verschil tussen Rain Man bij De Utrechtse Spelen (2012) waarin gewoon de film werd nagespeeld, en de Twaalf Gezworenen (12 Angry Men) bij NNT, waarbij choreograaf Guy Weizman op basis van het scenario iets compleet nieuws maakte.

Er zijn nog steeds mensen, echt waar, die House of Cards of Borgen minnetjes terzijde schuiven als inferieur entertainment. Alsof toneel of literatuur een grotere zeggingskracht heeft dan films en tv-series. Terwijl ze vergelijkbare, universele verhalen vertellen, alleen in een andere vorm. House of Cards is Macbeth, The Legacy is Koning Lear, en Borgen is, nou ja, Borgen. De verhalen zijn dezelfde, maar beter dan bepaald toneel tonen deze series eigentijds gedrag en psychologie. Dat vergroot de herkenning en versterkt de actuele relevantie. Toen de hippe Australische regisseur Simon Stone van een recensent het verwijt kreeg dat hij ‘HBO-toneel’ maakte, was zijn reactie: I wish! Dus laten we de Rotterdamse Wire en de Groningse Borgen zonder mopperen op de eigen merites beoordelen. Scènes uit een huwelijk begon tenslotte ook ooit als televisieserie.