Bier in Indonesië? Snel, nu het nog kan

Indonesische wetgevers zijn de strijd tegen alcohol begonnen; in kleine winkeltjes mag het niet meer worden verkocht. Dat moet drankgebruik onder jongeren tegengaan. Grote brouwers, zoals Heineken, zijn boos. Er staat veel op het spel.

Foto Thinkstock, bewerking Studio NRC

Het koelvak van de helverlichte Alfamart op Jalan Benda Raya, een drukke straat in Zuid-Jakarta, is gekuist van het kwaad. Verdwenen zijn de blikjes Guinness, de flessen Bali Hai en de sixpacks Bintang, het populairste bier van Indonesië en eigendom van Heineken. Daarvoor in de plaats zoete aardbeien- en chocolademelk waar Indonesische kinderen liters van drinken en in een angstvallig tempo kogelrond van worden.

De jonge verkoper van de kleine winkel veert op vanachter zijn kassa en lacht verontschuldigend. „Bintang? Dat mag niet meer”, zegt hij. Gezonder is het winkeltje, met een wand vol spotgoedkope sigaretten, er niet op geworden, maar dat maakt niet uit. Deze Alfamart voldoet aan de nieuwe wet: Indonesische wetgevers zijn de strijd tegen alcohol begonnen.

Een wetswijziging beperkt het aantal plekken waar alcohol verkocht mag worden tot restaurants, hotels en grote supermarkten. Doel is om verslaving en drankgebruik onder jongeren tegen te gaan. Het fijnmazige netwerk van 7-Elevens (ruim 200 winkels), Indomarets (8.000 filialen) en Alfamarten (meer dan 5.000 winkels) mogen opeens geen bier meer verkopen.

Grote brouwers, zoals Heineken, zijn boos. „Wij maken ons ernstige zorgen over de huidige onduidelijkheid over de wet in Indonesië. Deze regels, die almaar restrictiever worden, zullen leiden tot grotere problemen met zelfgestookte en illegale alcohol met schadelijke effecten voor het land”, zegt Mark Campbell, directeur woordvoering van Heineken in Azië, vanuit Singapore.

Heineken heeft veel te verliezen

Dat Heineken openlijk kritiek heeft op de Indonesische regering, die zulke directheid haat, is veelzeggend. Heineken heeft veel te verliezen. Indonesië heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een veelbelovende groeimarkt voor de Nederlandse brouwer.

De afgelopen tien jaar nam de gemiddelde bierconsumptie in Indonesië met 50 procent toe, blijkt uit statistieken van onderzoeksbureau Canadian. Per jaar drinkt een gemiddelde Indonesiër een liter bier. Dat is een schijntje vergeleken met niet-islamitische landen als Singapore (21 liter per persoon per jaar) of Vietnam (34 liter). Maar de omvang van de bevolking (245 miljoen inwoners), de gemiddelde leeftijd (nog geen dertig) en de gemiddelde verwachte inkomensstijging (van 3.000 dollar per jaar nu naar 8.000 over tien jaar) maakt Indonesië een interessant land voor Heineken.

Het grote voordeel vergeleken met andere bevolkingsrijke Aziatische landen als Japan en de Filippijnen is dat Heineken in Indonesië via Bintang marktleider is met een aandeel van circa 50 procent. In een interview met deze krant vorig jaar noemde Azië-baas Roland Pirmez van Heineken Indonesië als een van de landen waar hij het meeste potentie in zag. „De beperkende factor is de islam”, zei Pimez toen. De Belgische Heinekenbaas lijkt gelijk te krijgen.

Zonder kleine supermarkten wordt het moeilijker voor Heineken om aan die jonge, rijkere Indonesiër bier te verkopen. Ook wordt het lastiger om op vakantie-eiland Bali de ruim 2 miljoen toeristen te bereiken.

Voorstel: Indonesië droogleggen

Het is nog onduidelijk of er een uitzondering op de regels voor Bali komt. „Wij willen graag in gesprek treden met de overheid hierover. Maar tot dusver is het niet gelukt contact te krijgen”, zegt Heineken-woordvoerder Campbell.

Twee islamitische partijen vinden de nieuwe regels te slap. Zij hebben een wetsvoorstel ingediend om Indonesië droog te leggen.

De twee partijen bezitten samen nog geen 15 procent van de parlementszetels, maar het wetsvoorstel wordt wel serieus behandeld en gaat over een populistisch-moralistisch thema (geloof, bescherming volksgezondheid) dat zomaar bredere steun kan krijgen. Indonesië is de afgelopen tijd in de ban van het herstellen van goede zeden en moraal. Er wordt de afgelopen maanden een driftige strijd tegen drugs, kleine criminaliteit en pedofilie gevoerd. Een alcoholhetze past in dat straatje. Er hoeft maar een drama met zelfgestookte alcohol (waar geregeld tientallen doden door vallen) plaats te vinden om de beweging momentum te geven.

Maar er is ook verzet. Er staan 200.000 banen op het spel, waarschuwt de voorzitter van de Indonesische brouwersvereniging. Het zal een klap zijn voor het investeringsklimaat, zegt een gealarmeerde werkgeversbaas. Alcohol wordt bovendien zwaar belast in Indonesië. Een fles Balinese Chardonnay – die alleen heel koud enigszins te drinken is – kost in Indonesische supermarkten evenveel als een fles dure whisky in Nederlandse slijterijen. Jaarlijks int de staat omgerekend circa 290 miljoen euro aan belasting op alcohol, een inkomstenbron die de overheid niet kwijt wil.

Niet toevallig zijn het hoge bestuurders die drooglegging niet zien zitten. Gouverneur Basuki Tjahaja Purnama van Jakarta, van christelijk-Chinese komaf, ontstak afgelopen week in woede over het onderwerp. „Niemand is ooit gestorven aan het drinken van bier. Mensen sterven aan illegaal gestookte alcohol. Wat moeten we dan nog meer verbieden? Hoestdrank?”