Wie krijgt de trouwring als je gaat scheiden?

Trouwseizoen! De partners zijn druk met kleding en locatie, de meesten gaan niet naar de notaris voor huwelijkse voorwaarden. Wat wel nuttig is.

Door Friederike de Raat Illustratie XF&M

Illustratie XF&M

Leuk is anders. Maar wie verstandig is, gaat voordat hij trouwt bij de notaris langs om huwelijkse voorwaarden te laten opstellen. En zo vast te leggen hoe hij de bezittingen wil verdelen als zijn partner toch niet de ware blijkt te zijn.

Grofweg zijn er drie situaties waarin huwelijkse voorwaarden belangrijk zijn. De eerste doet zich voor als een van de partners familiestukken geërfd heeft die hij niet wil kwijtraken. Gekoesterde spullen die dus niet aan schuldeisers mogen toevallen en bij scheiding niet verkocht mogen worden. Dan moet hij of zij in de huwelijkse voorwaarden vastleggen dat de Friese staartklok van opa altijd eigendom blijft van die ene partner.

Ook als een van de huwelijkspartners al voor de trouwdatum (veel) geld heeft en dat niet wil delen, is het slim om huwelijkse voorwaarden op te stellen. De derde situatie die vraagt om huwelijkse voorwaarden is als een van de geliefden een eigen bedrijf heeft of ooit wil gaan ondernemen. Immers, een bedrijf kan failliet gaan. Met huwelijkse voorwaarden voorkom je dat schuldeisers in zo’n geval een deel van het privévermogen opeisen.

Dit klinkt allemaal alsof die huwelijkse voorwaarden waterdichte garanties bieden. Maar in de praktijk halen huwelijkspartners de zelf opgetrokken damwanden nogal eens omver, volgens Nora van Oostrom van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie. Bijvoorbeeld als de partner van de ondernemer geen mede-eigenaar is van het bedrijf, maar wel een handtekening zet voor een zakelijke lening. Dan kunnen schuldeisers die partner ook aanspreken. Wat volgens Van Oostrom ook veel voorkomt: echtgenoten die in hun huwelijkse voorwaarden afspreken dat ze hun vermogens gescheiden houden, maar in de praktijk hun inkomsten en uitgaven volledig door elkaar laten lopen. „Officieel moet het echtpaar elk jaar de gespaarde inkomsten noteren om te zien wat gemeenschappelijk is. Maar dat doet niemand.”

Bij een scheiding is dan niet meer te achterhalen wat van wie is. Dan bepaalt de wet dat er gehandeld wordt alsof het echtpaar in gemeenschap van goederen was gehuwd: alles wordt eerlijk verdeeld. „Zo doe je dus je eigen huwelijkse voorwaarden teniet.”

Ook erfenissen kunnen voor problemen zorgen bij mensen die op huwelijkse voorwaarden getrouwd zijn. Stel, een vrouw erft van haar vader 50.000 euro. Als de vader niet wil dat het geld mede-eigendom wordt van haar echtgenoot, kan hij via een uitsluitingsclausule in zijn testament regelen dat het geld alleen voor haar is. Maar stel dat de dochter het geld in een verbouwing steekt en tien jaar later gaat scheiden. Door de verbouwing is het huis meer waard geworden. „Maar bereken maar eens op hoeveel geld de dochter recht heeft”, zegt Van Oostrom. „Op 75.000 euro? Een ton?” Vaak wordt in dit soort situaties uitgegaan van de oorspronkelijke waarde – in dit geval dus 50.000 euro.

Ander voorbeeld: een man die in gemeenschap van goederen trouwt, geeft zijn vrouw op hun huwelijksdag een ring met diamanten. Van wie is de ring als het stel uit elkaar gaat? Valt een cadeau onder de gemeenschap van goederen of niet?

„Eigenlijk zou je daarover meteen een afspraak moeten maken, en die op papier zetten, liefst bij de notaris” zegt Van Oostrom. „Maar dat doet niemand.”

Edwin Lankester is financieel adviseur bij accountantskantoor Boringa & Lankester, dat gespecialiseerd is in complexe scheidingen. In zijn werk vindt hij het juist „handig” als cliënten in gemeenschap van goederen getrouwd zijn. „Dan blijven de ruzies beperkt en moet je alles gewoon door twee delen. Dan kunnen we meteen beginnen met het inventariseren van het vermogen. We hoeven niet eerst uit te zoeken wie waar recht op heeft, zoals bij een huwelijk onder voorwaarden.”

Als er wél huwelijkse voorwaarden zijn opgesteld, valt daar nogal eens het nodige op aan te merken. Vaak zijn ze slordig geformuleerd, volgens Lankester. Gebruikte termen zijn vaag of voor meerderlei uitleg vatbaar, zoals ‘inkomsten’ of ‘winst’ bij een bedrijf. Bij een scheiding levert de uitleg dan vaak gedoe op. Daar komt bij dat de meeste mensen volgens Lankester „zich niet goed realiseren meer weten wat ze nou eigenlijk ooit bij de notaris afspraken, en waarom.”

Dat kan vervelende gevolgen hebben. Lankester noemt het voorbeeld van een stel dat trouwt op huwelijkse voorwaarden. In het begin van het huwelijk hebben ze nog weinig bezittingen. Maar dat verandert als de echtgenoot een bedrijf opzet met geld van de gemeenschappelijk rekening. Omdat het een investering betreft met tijdens het huwelijk verdiend geld, moet hij daarna de waarde van die investering (in dit geval de onderneming) delen als ze gaan scheiden.

Lankester: „Je kunt je voorstellen dat het niet per se de bedoeling was van de ondernemende echtgenoot dat de helft van de waarde van zijn bedrijf aan zijn ex-vrouw toekwam. Over dit soort zaken wordt dan ook veel geprocedeerd.”

Langer nadenken

Aanstaande echtgenoten die huwelijkse voorwaarden opstellen, moeten daar beter en langer over nadenken, bepleit Lankester. „Stellen maken zich drukker om de tafelschikking op de trouwdag dan om de juridische afspraken die ze maken. Terwijl die invloed hebben op de rest van hun leven.”

Die houding kan grote consequenties hebben. Stel dat ex-partners het niet eens worden over wat er op basis van de huwelijkse voorwaarden verrekend moet worden. In zo’n geval hanteert de rechter vaak het zogeheten Haviltex-criterium en kijkt hij wat de bedoeling was van de gehuwden toen ze hun huwelijkse voorwaarden opstelden. „Alleen lopen de bedoelingen van ex-en vaak uiteen op het moment van scheiding”, zegt Lankester. „De makkelijkste weg voor de rechter is dan om alle vermogen maar door tweeën te delen.”

Fred Schonewille, notaris en mediator bij het in familiezaken gespecialiseerde Schonewille & Schonewille, is het met Lankester eens. Hij pleit zelfs voor een mediationgesprek vóór het huwelijk, waarin aanstaanden juridische afspraken maken en uitspreken wat ze van elkaar verwachten. Wie zorgt er hoe vaak voor de kinderen? Willen beiden carrière maken?

„Huwelijkse voorwaarden zijn vaak droge, juridische standaardteksten. Mensen onthouden die niet”, zegt hij. „Als notarissen de intenties van stellen helder zouden vastleggen, zou dat conflicten helpen voorkomen bij een scheiding.”

Probleem is alleen dat verliefde mensen liever niet nadenken over problemen die tijdens hun huwelijk kunnen ontstaan. En ze zijn graag zo min mogelijk geld kwijt aan de notaris. Dus levert die vaak een standaardtekst.

Jammer, vindt Schonewille, die ooit op huwelijkse voorwaarden promoveerde: „Goede afspraken kunnen scheidingen voorkomen.”

Stel, zegt hij, dat een stel vooraf afspreekt dat hij carrière maakt en zij huisvrouw wordt. Daar kunnen ze de alimentatieafspraken op afstemmen, voor als het tot een scheiding komt. Een goed advies, maar de kans is klein dat echtparen in spé die opvolgen, weet ook Schonewille. „De meeste mensen trouwen zoals iemand autorijdt die geen rijbewijs heeft. Ze gaan gewoon van start en zien wel hoe het afloopt.”