U bent verkeerd verbonden

We plaveien onze planeet met telefoons. Acht jaar geleden kondigde Apple zijn eerste iPhone aan, nu worden er per jaar 1,2 miljard smartphones verkocht. Per jaar. Ter vergelijking: Sony deed er dertig jaar over om in totaal 400 miljoen Walkmans te verkopen.

De smartphone is de populairste gadget aller tijden en dat veranderde de telecomindustrie, de elektronicasector, de computerbranche, de media. En vooral: onszelf.

Word je daar beter van, continu verbonden zijn met de cloud? We hebben er dankzij het mobiele internet een parallel universum bij. „Je leeft 48 uur per dag”, hoorde ik laatst een techneut verkondigen in een praatje voor een telecombedrijf, „24 uur fysiek en 24 uur digitaal.”

Na deze ferme woorden keek hij verwachtingsvol de zaal in. Het gros van zijn publiek – toehoorders is te veel eer – staarde naar het scherm van een notebook of een smartphone. Sommigen zaten op elkaars tweets te reageren, zoals mensen tijdens een vergadering naar elkaar whatsappen wat ze echt van de voorzitter vinden.

Vrij naar Shakespeare: er zijn en er toch ook niet zijn, daaraan herken je de ware smartphonezombie. Een plaag in het sociale verkeer, levensgevaarlijk in het echte verkeer.

WhatsApp is de toepassing waarmee de smartphone zich in alle lagen van de Nederlandse samenleving verankerde: meer dan 9,4 miljoen Nederlanders appen elkaar nu. Goedkoper dan sms’en en onmisbaar door de groeps-app.

Vorig jaar ontstond een klein volksoproer toen bleek dat twee blauwe vinkjes aangeven dat je WhatsApp-berichten gelezen zijn. Wie continu verbonden is, heeft recht op direct antwoord en Kan. Niet. Worden. Genegeerd.

WhatsApp (700 miljoen gebruikers) is opgeslokt door Facebook (1,4 miljard gebruikers) dat ook Instagram (300 miljoen gebruikers) overnam. Dat maakt Facebook-oprichter Mark Zuckerberg tot de grootste mensenhandelaar uit de geschiedenis. Of in ieder geval ’s werelds grootste databoer; de Facebook-app oogst meer dan 700 verschillende gegevens van elke gebruiker.

In Nederland hebben we de luxe te filosoferen over privacy, de juiste mobiele omgangsvormen en de vraag of een smartwatch van 400 euro nodig is om de bijbehorende smartphone van 800 euro in je binnenzak te laten zitten.

Elders in de wereld (lees verderop de verhalen van de correspondenten van deze krant) is de telefoon levensreddend gereedschap; een dokter op afstand, de primaire computer die mensen laat handelen, bankieren en kennis vergaren.

In veel van die landen is Facebook zo alomtegenwoordig dat het het equivalent van internet is. Internet.org, Zuckerbergs project voor gratis internet, trekt Facebooks diensten nog verder voor. Zo wil Facebook, net als Apple, Amazon, Google en Microsoft, zijn universum uitbreiden.

Dankzij de smartphone drong technologie door in alle hoeken van de samenleving. We kunnen niet zonder en drukken gretig op ‘OK’ bij elke update, in de hoop de wereld weer een stukje perfecter te maken.

Dat roept de vraag op hoe we ons favoriete gereedschap onder controle houden. Hoe blijf je jezelf als je continu in verbinding staat met anderen? Moet je smartphones in de klas verbieden? Mogen de verzekeringsmaatschappij, de huisarts, Google of Apple je leefgewoonten volgen? Wie kijkt en luistert er mee? Niets blijft onopgemerkt – of het nou een geheime kus in een parkeergarage is of een agent die acht kogels in de rug van een vluchtende man schiet.

Zijn we altijd beter af met de smartphone of zijn we soms verkeerd verbonden? Trek uw eigen conclusie na het lezen van de verhalen in deze speciale bijlage.

En daarna: we appen nog.