Een horoscoop trekken met digitale drap

Het kleine kopje Turkse koffie is op en staat omgekeerd op een schoteltje. Als de drap de tijd heeft gehad naar beneden te zakken draait Özüm haar kopje om, neemt drie foto’s van de binnenkant en stuurt ze via de app Derya Abla Kahve naar een denkbeeldige ‘tante’ . Twintig minuten later verschijnt in het programma haar horoscoop, gemaakt aan de hand van de grillige bruine lijnen in het kopje.

Zelfs voor het traditionele koffielezen is in Turkije een sociale media-variant gevonden. De snel groeiende groep smartphonebezitters maakt er gretig gebruik van. Dat doen ze vooral op plekken waar wifi is, want Turken moeten het nog doen met een 3G-netwerk. De upgrade naar 4G wordt dit jaar verwacht.

Een jaar geleden was er kortstondig paniek. De regering perkte de mogelijkheid in om onder meer elektronica en goud op krediet te kopen. De economie dreigde oververhit te raken. De creditcardschulden in Turkije stijgen snel. „Mensen kopen telefoons alsof ze even kauwgom bij de winkelier op de hoek gaan halen, ze worden verleid”, had Recep Tayyip Erdogan afkeurend gezegd. Hij was toen premier, inmiddels is hij president.

Binnen een paar dagen hadden winkeliers een truc voor hun gretige klanten, die de nieuwste telefoons gebruiken om indruk te maken. Het is een statussymbool, voor arm en rijk, dat tijdens gesprekken vaak prominent op tafel ligt. Wie een telefoon op afbetaling wil kopen, koopt nu eerst een cadeaubon, die een paar seconden later in de winkel wordt ingewisseld voor een telefoon. Dat zijn meestal Nokia’s, de nieuwste IPhones of Samsungs.

De contrasten binnen Turkije zijn groot. Ook op het platteland is het bereik over het algemeen vrij goed, maar het gebruik traditioneel: telefoons zijn er om te bellen.

Jongeren in steden als Istanbul, Ankara en Izmir zijn voortdurend online. Ze internetten meer dan ze bellen en kijken in de metro films op hun telefoon. Voor die doelgroep begint de Garanti Bank nu met mobiel bankieren zonder pinpas.

Facebook, Twitter en Instagram zijn zoals overal favoriet. Voor de kleinste gebruikers zijn er pakketten verkrijgbaar vanaf 4 lira (circa 1,50 euro) per maand. Met zo’n ‘social mini’ kun je alleen op Facebook en Twitter. Prepaidgebruikers moeten een eindeloze stroom spam van hun provider verduren met aanbiedingen om naar speciale nummers te sms’en om aanvullende voordelige pakketten te krijgen.