Te weinig invloed? Dan richt China toch een eigen IMF op

Chinese Vice Premier Li Keqiang (2nd-R) meets with International Monetary Fund (IMF) managing director Christine Lagarde (2nd-L) at the Great Hall of the People in Beijing on March 23, 2015. The China Development Forum is being held from March 21 to 23. AFP PHOTO / POOL Foto AFP

De macht in de wereld verschuift richting China. Maar het IMF staat stil, omdat de VS veranderingen tegenhouden.

Blijft er straks nog iets over van de ‘Washington consensus’? Die term staat voor de macht van twee belangrijke instellingen in de internationale economie: de Wereldbank en het Internationale Monetaire Fonds, in 1944 onder Amerikaanse regie in het leven geroepen om de economische en financiële wereldorde vorm te geven.

Nu de machtsverhoudingen in de wereldeconomie met de opkomst van China sterk veranderen, wordt het de vraag of de VS zullen toestaan dat het institutionele bouwwerk meeverandert.

Waarom is hier nu discussie over?

China nam vorig jaar het initiatief voor de oprichting van de Aziatische Infrastructurele Investeringsbank (AIIB). Toen eind maart de deadline naderde voor landen om zich als medeoprichter in te schrijven, meldde tot verbijstering van de Amerikaanse regering het Verenigd Koninkrijk zich bij China. Met de Britten eenmaal over de brug, volgde een lawine van late aanmeldingen uit vrijwel geheel Europa, inclusief Nederland.

Zo werd een klein, regionaal initiatief plotseling een Chinees alternatief voor de Wereldbank.

Voor wie is zo’n Chinese Wereldbank een probleem?

“De AIIB was eigenlijk helemaal niet zo’n big deal”, zegt econoom Fred Bergsten in zijn kantoor bij het Peterson Institute for International Economics.

“De VS hebben de AIIB zelf belangrijk gemaakt door te proberen de bondgenoten te weerhouden er lid van te worden. De poging om China te isoleren is nu omgeslagen in een eigen isolement.”

In Washington doet iedereen er op het eerste gezicht luchtig over. Ja, de AIIB is meer dan welkom. Er is genoeg te doen. Fijn dat Azië een investeringsimpuls krijgt. Maar onderhuids spelen andere gevoelens. Het IMF wacht nu al vijf jaar op Amerikaanse goedkeuring van een kapitaalsverhoging die het gewicht van de stemmacht in het bestuur zal verschuiven naar opkomende landen.

Dat wachten is uiterst frustrerend, want de verhoudingen in de wereld veranderen snel, terwijl het IMF stil staat. “We verliezen aan geloofwaardigheid omdat de grootste aandeelhouder niet over de brug komt”, zegt een ingewijde.

Hoe zijn die verhoudingen recht te trekken?

Bij het IMF valt te beluisteren dat de kapitaalsverhoging, en de veranderende stemverhouding die daarmee gepaard gaat, wellicht stukje bij beetje wordt doorgevoerd – telkens net subtiel genoeg om geen Amerikaans veto uit te lokken.

Valt Europa met de aansluiting bij de Chinezen de Verenigde Staten af in het IMF? De Duitse minister van Financiën Schäuble nam gisteren bij denktank Brookings Institution geen blad voor de mond.

“Het is heel lastig om het Amerikaanse Congres hier niet de schuld van te geven. Je kan deze geglobaliseerde wereld niet politiek en economisch leiden met alleen hard power. Het moet ook met soft power, met wederkerigheid.”

Wat zijn de gevolgen van dit conflict?

Volgens Bergsten zetten de gebeurtenissen nu twee ontwikkelingen op scherp. “De eerste is dat de hele gang van zaken China nu het zelfvertrouwen heeft gegeven om ook andere instituties in het leven te roepen die zijn vormgegeven naar de eigen wensen. De tweede is dat het Amerikaanse leiderschap nu wankelt, vooral door de strijd tussen de regering-Obama en het Congres.”

Is er dus het risico dat er zomaar een alternatief, Aziatisch IMF komt: een ‘AMF’? “Ontegenzeggelijk”, zegt Bergsten.

“De hele gang van zaken onderstreept dat de opkomende markten de wens hebben om eigen instituties te creëren en zichzelf te bevrijden van de Bretton Woods-instellingen.”

Er komt een nieuwe lakmoesproef aan. China heeft gevraagd of de eigen munt, de yuan, per 2016 kan worden opgenomen in het mandje van valuta (dollar, yen, euro en pond) waar het IMF nu mee rekent. Opname van de yuan is grotendeels symboliek, maar om die symboliek gaat het nu juist.

De yuan voldoet nog geenszins aan de eisen: open kapitaalverkeer en vrije verhandelbaarheid. Formeel zou het bestuur van het IMF de toetreding moeten afkeuren, zeggen insiders. Maar directeur Christine Lagarde liet gisteren doorschemeren dat er ruimte is.