‘Moorden in Kiev zijn bedoeld om Oekraïne te destabiliseren’

Oekraïens minister

Bewijzen ontbreken, maar hij bespeurt de hand van Moskou.

De moeder van journalist Oles Boezina op de plek waar haar zoon is gedood. Boezina stond bekend om z’n sympathie voor Rusland. Foto Vladimir Shtanko/Anadolu Agency/Getty Images

Oekraïne is in de greep van een kleine golf van (zelf)moorden met een politiek luchtje. Donderdag is de pro-Russische journalist Oles Boezina bij zijn huis in Kiev vermoord. De mogelijke schutters zouden zijn gevlucht in een Italiaanse auto. Woensdag werd ook de ex-parlementariër Oleg Kalasjnikov, een bondgenoot van oud-president Viktor Janoekovitsj, in de buurt van zijn woning in Kiev met schotwonden dood aangetroffen.

Volgens Pavlo Klimkin (47), de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken die deze week in Nederland was, zijn deze moorden „bewuste pogingen de maatschappelijke verhoudingen in Oekraïne te destabiliseren”.

„Het is zeer zorgwekkend dat een zeer controversiële maar bekende journalist is gedood”, aldus Klimkin in een gesprek met deze krant. Hij wil geen concrete namen noemen. Maar de minister wekt de indruk dat pro-Russische groepen of Rusland zelf hiermee bezig zouden kunnen zijn.

Klimkin, afgelopen zomer door president Petro Porosjenko benoemd, verwijst naar arrestaties vorige week in Odessa. De staatsveiligheidsdienst SBOe hield daar 39 mannen aan die „bomaanslagen en terroristische aanslagen” in Odessa en Charkov zouden hebben voorbereid. Beide steden worden gedomineerd door een primair Russisch sprekend bevolking. Moskou zegt voor die Russisch-taligen op te willen komen. Odessa en Charkov hebben de lokroep van Rusland tot nu toe echter niet beantwoord.

In Oekraïne worden de (zelf)moorden mede in verband gebracht met het nog steeds voortdurende onderzoek naar het bloedbad op de Maidan in februari 2014. Ruim honderd mensen werden toen doodgeschoten, mogelijk door sluipschutters vanaf de daken rond het centrale plein in Kiev.

Klimkin erkent dat hij de feiten achter de (zelf)moorden ook niet kent: „Het kan met die gebeurtenissen op de Maidan te maken hebben. Het kan ook gelinkt zijn aan de grijze en zwarte zakelijke schema’s waarmee Janoekovitsj en zijn entourage ongelooflijke sommen geld hebben gestolen.”

De recente (zelf)moordzaken komen niet uit de lucht vallen. Kalasjnikov is de achtste politicus of functionaris uit het Janoekovitsj-kamp die dit jaar op niet-natuurlijke wijze aan zijn einde is gekomen. Opheldering over die andere gevallen is tot nu niet verschaft. Ook het onderzoek naar de schietpartijen op de Maidan, waarbij in februari 2014 ruim honderd mensen werden gedood, en de brand in het vakbondsgebouw in Odessa, waar vorige lente ruim veertig mensen omkwamen, is nog niet afgerond.

Volgens Klimkin wordt de recherche ernstig gehinderd door het feit dat „bijna alle schriftelijke documenten over de Maidan zijn vernietigd”. Het onderzoek moet dus afgaan op mondelinge getuigenissen. „Tienduizend getuigen zijn gehoord. Dat kost tijd”.

De minister ontkent dat de Oekraïense oligarchen, die twee decennia lang de politiek beheersten en politici in hun zak hadden, op de achtergrond nog steeds zo'n grote rol spelen als een jaar geleden. „Nu hebben ze geen effectieve controle meer. Dat komt ook door de moeilijke economische situatie waarin ze zitten. Eén voorbeeld daarvan. Het staalbedrijf Metinvest van Rinat Achmetov [de rijkste zakenman van Oekraïne, afkomstig uit de Donbas en lang een medestander van Janoekovitsj, HS] is bankroet.”

Het Oekraïense leger intussen zal nadrukkelijker worden getraind en uitgerust door vooral Amerika. Samen met het Verenigd Koninkrijk en Rusland hebben de VS in 1994 garanties gegeven voor de territoriale integriteit van Oekraïne toen de vroegere Sovjetrepubliek haar kernwapenarsenaal opgaf. Klimkin. „Die belofte is gebroken. Dat is duidelijk. Dat kan een kettingreactie veroorzaken, omdat niemand meer zeker is of politieke toezeggingen later niet toch worden geschonden. Ik hou niet van parallellen trekken, maar wie zegt dat dit nu met Iran niet ook zal gebeuren. Oekraïne is een testcase. Terug naar business as usual is onmogelijk geworden.”