Je slaat eens een slag naar de terugslag

Russische militair bij de bewapening van een Sukhoi-25. Achteraan de patronen van het boordkanon. foto Vyacheslav Oseledko/ AFP/Getty Images

Nog steeds zijn er mensen die geloven dat vlucht MH17 niet door een Russische Boekraket maar door een Oekraïens militair vliegtuig is neergehaald, door een Su-25 wel te verstaan. Dat hele Boek-verhaal zien ze als een opzetje van de fascisten in Kiev om de goedmoedige Russen in Moskou zwart te maken. Op 17 juli hadden ze direct al bedenkingen en het is er later niet beter op geworden.

Dat is het Google-effect. Je zoekt naar een bevestiging van je vermoeden en komt steevast terecht op sites die het gevraagde leveren. Vaak zien die er ook helemaal niet slecht uit. Neem de proef op de som met de tekenbetenkwaal Lyme en probeer de sites van de hypochonders en die van de kruidenvrouwtjes en gebedsgenezers te onderscheiden van de wetenschappelijke sites. Binnen het uur vestigt zich de overtuiging dat men zelf ook Lymelijder is.

De veronderstelling dat een Su-25, een Sukhoi-25, een kwalijke rol speelde in de MH17-ramp is trouwens niet zo vergezocht. De Su-25 is speciaal ontworpen voor het bestoken van gronddoelen zoals tanks. Halverwege juli werden de separatisten in de omgeving van Snezhnoye (vanwaar de Boekraket is afgevuurd) bijna dagelijks door Su-25’s aangevallen. Op 16 juli werd een Su-25 neergeschoten bij Amvrosiivka, op 23 juli werden er twee neergehaald bij Dmytrivka, allebei vlakbij Snezhnoye. Toen Russische generaals op 21 juli beweerden dat er op de rampdag een militair vliegtuig, ‘waarschijnlijk een Su-25’, in de buurt van MH17 had gevlogen kon dit ook niet zomaar worden genegeerd.

BBC-verslaggeefster Olga Ivshina vond Oekraïense burgers die wel twéé militaire vliegtuigen bij de Boeing hadden gezien – maar haar reportage werd niet uitgezonden. Zelfs is nog een Oekraïense Su-25-piloot op tv verschenen die bekende vlucht MH17 per abuis onder vuur te hebben genomen – maar hij trok zijn verklaring weer in. Wat bleef is het gevoel dat de Su-25 toch niet helemaal vrijuit gaat.

Gelukkig stellen wetenschap en techniek grenzen aan de mogelijkheden. Misschien vlóóg er een Su-25 boven Snezhnoye, het is praktisch uitgesloten dat-ie vlucht MH17 van 10 kilometer hoogte heeft kunnen neerhalen. De Su-25 vliegt zelf niet makkelijk lang boven een hoogte van 7 km en hij vliegt ook niet zo snel. Hij kan een Boeing 777 niet inhalen maar moet hem opwachten. Zijn wapens brengen een Boeing niet tot explosie en zijn boordkanon heeft maar 250 patronen en in de MH17-Boeing zijn veel meer gaten gevonden. Zo zijn er nog veel meer bezwaren geuit.

Vorige maand heeft hoofdontwerper Vladimir Babak van het Sukhoi-ontwerpbureau er in een interview met Duitse media een volkomen nieuw argument aan toegevoegd. Vanaf 3 of 4 kilometer hoogte zou een Su-25 een Boeing inderdaad kunnen neerschieten, zei Babak tegen de Süddeutsche Zeitung, maar vanaf 10 km is dit onmogelijk: ‘dabei stürze die Su-25 sehr wahrscheinlich ab’. De terugslag van diens formidabele dubbelloops GSh-30-2-boordkanon is zó groot dat het de Su-25 merkbaar afremt als er lang mee gevuurd wordt. In de dunne lucht op 10 km hoogte wordt dat snel fataal. Wie had daaraan gedacht?

De zaak is verder uitgewerkt op de site whathappenedtoflightmh17.com. Wie er ook het Wikipedia-lemma ‘recoil’ bij haalt snapt ongeveer waarover het gaat.

Een kanon of geweer dat een kogel afvuurt ondergaat daarvan een terugslag of terugstoot (recoil of kick) die even groot is als de ‘impuls’ van de wegvliegende kogel inclusief de bijbehorende kruitdampen. Dit zegt de ‘wet van behoud van impuls’ die geldt voor systemen waarvan de samenstellende delen alleen krachten op elkaar uitoefenen: kanon en kogel. De ‘impuls’ is gelijk aan het product van massa en snelheid van kogel en kruitdamp.

Hoe zwaarder een kogel en hoe meer kruit er wordt gebruikt om hem af te schieten, hoe groter zijn impuls en dus de terugstoot. Kanonnen hebben speciale voorzieningen om de terugstoot te absorberen, bij geweren en pistolen wordt de kort inwerkende kracht meestal alleen door de schouder of de hand van de schutter opgevangen.

Dat gaat vaak ten koste van de schietprecisie en daarom hebben de trigger-happy Amerikanen lange lijsten aangelegd van de terugslag die bij welke wapens en patronen is te verwachten: ‘recoil tables’. Wat daarin precies is getabelleerd wil de buitenstaander niet zomaar duidelijk worden. Als de juiste eenheden worden gebruikt is de impuls in grootte gelijk aan de kracht die de impuls opwekt vermenigvuldigd met de tijdsduur dat de kracht werkzaam is. De impuls is dus het product van een kracht met een tijdsduur, bij voorkeur uit te drukken in newton-seconden (N.s). In de recoil tables vinden we footpounds als eenheid, men blijkt ze als een energiemaat te beschouwen.

De site whathappenedtoflightmh17.com maakt er helaas ook een rotzooitje van. Per schot levert het GSh-30-2 boordkanon een terugslag op ‘van 27.000 newton’ staat er letterlijk en omdat de gezamenlijke stuwkracht van de twee Su-25-straalmotoren op 10 kilometer hoogte maar 18.000 newton is ontstaat een kracht van 9.000 newton de verkeerde kant op. Dit is wartaal, het moet in newton-seconden. De vraag is daarom of het wel waar is wat Vladimir Babak beweerde.

Ook interessant om over na te denken is de vraag of een ‘losse flodder’ (een oefenpatroon zonder kogel) minder terugslag oplevert dan een scherpe patroon met evenveel kruit en bovendien een kogel. Daar komt men op internet ook niet uit.