Afluisteren

S. Montag

In Den Haag is deze week een internationale conferentie gehouden over de vraag hoe de fatsoenlijke wereldburgers en de ordelijke en vredelievende naties zich tegen de digitale schurken kunnen verweren. In mijn vorige stukje heb ik de stelling verdedigd dat de uitvindingen zich opstapelen. Iedere nieuwe vondst, formule, constructie brengt het volgende genie op een nog beter idee. Zo zijn we door de eeuwen heen van het wiel via de strijdwagen naar de auto en de roulette en nog veel meer geëvolueerd. Daar valt niets aan te doen, het is de mens eigen.

Dan is er nog een stelling. Iedere uitvinding kan zowel ten goede als ten kwade worden gebruikt. Denk aan het buskruit. In China uitgevonden omstreeks 1200. Waarschijnlijk hebben de Chinezen het poeder eerst gebruikt om hun feestelijkheden kracht bij te zetten, maar dat werd al vlug anders. In de veertiende eeuw is het buskruit nog een keer uitgevonden, door de Zwitserse monnik Berthold Schwarz. Hij probeerde goud te maken, maar het mengsel ontplofte. Dat was de grondslag voor de wapenindustrie.

In de vorige eeuw is in Amerika de ontwikkeling van de digitale beschaving begonnen. De geestdrift kende geen grenzen. Dotcom! Wat je nu nog wel in de Nederlandse reclame hoort. Ga nu snel naar pietpuntenel. En toen barstte in Amerika de internetzeepbel en daarmee was de serie van crises begonnen waar we nog steeds niet overheen zijn.

Maar de digitale beschaving was rotsvast gevestigd en heeft zich razendsnel over de wereld uitgebreid. Zo hebben we de digitale marskramers gekregen. Per mail melden ze je dat Russische vrouwen naar je hunkeren, dat je bankrekening is geblokkeerd of dat je op een dol feest wordt verwacht. Stuur je een mailtje terug dan merk je na een paar dagen dat je eigen bankrekening leeg is. Hoe ze het doen weet ik niet maar gelukkig is er een bedrijf, Intermax, dat je tegen zulke inbrekers beschermt.

Intussen heeft ook de staat zich onder de inbrekers geschaard. Natuurlijk. De staat heeft veel vijanden en om zijn burgers te beschermen moet de regering weten wat die vijanden van plan zijn. Voor deze kostbare wetenschap zorgen de geheime diensten, en grondig. Bij de Amerikaanse National Security Agency werken meer dan 30.000 mensen die van iedereen die daarvoor in aanmerking komt de mails controleren, telefoons afluisteren, kijken wat voor selfies ze maken en wat de digitale beschaving verder te bieden heeft. Op deze manier wordt een enorme voorraad data opgebouwd, zoals we gegevens nu noemen. Toevallig hebben ze eens de telefoon van mevrouw Merkel afgeluisterd, de mails van Poetin gelezen. Ook een vergissing ligt in een klein hoekje.

Dat weten we onder meer dankzij Julian Assange, een internetactivist, en Edward Snowden die bij de NSA heeft gewerkt, daar is vertrokken en in het buitenland een boekje over het afluisteren heeft opengedaan. Als ze in Amerika komen, worden ze gearresteerd en berecht; in veel andere landen geëerd als moedige klokkenluiders van de nieuwste tijd.

Ik ging mijn middagdutje doen, wilde daarna even kijken of ik nog mails had. De McAfee-virusscan werkte, maar Google deed het niet meer. In plaats daarvan meldde het scherm dat de verbinding was verbroken met daaronder een stuk of tien nuttige wenken waar ik niets van snapte. Nader onderzoek leerde dat ik tegen het modem had geschopt. Het was snel verholpen. Gelukkig hoefde ik niet de NSA te bellen.

En nu hebben we in Den Haag deze veiligheidsconferentie gehad. Het grootste concentraat van werelddeskundigen dat ging praten over de manieren waarop alle veiligheid verder kan worden verbeterd door nog meer digitaal vernuft. Is dit niet een magneet voor spionnen, afluisteraars, klokkenluiders? Dat weten de deelnemers en de klokkenluiders nu nog niet. Zelden of nooit is er een bijeenkomst gehouden die zo hermetisch was beveiligd. Dit zijn voor alle partijen leerzame dagen geweest. In welk opzicht merken we later.